ChucDanh.comChức Danh
Chức danh công nghệ và kỹ thuật

Kỹ sư phần mềm và lập trình viên khác nhau thế nào: developer, programmer, coder

Software engineer, developer, programmer, coder: khác nhau ở phạm vi trách nhiệm hay chỉ là cách gọi, liên quan gì bằng kỹ sư, và nên ghi gì trên CV, hợp đồng.

A young Vietnamese woman with headphones writes code on a laptop at a wooden table in a quiet coworking space, side view from a distance, cool morning daylight

Trong công việc hằng ngày ở Việt Nam, kỹ sư phần mềm và lập trình viên thường chỉ cùng một người. Nếu cần tách, khác biệt nằm ở phạm vi: lập trình viên nhấn vào việc viết mã cho chạy đúng, còn kỹ sư phần mềm chịu thêm phần thiết kế, kiểm thử, vận hành và bảo trì hệ thống trong nhiều năm.

Phần dưới đây đặt các chữ hay gặp cạnh nhau (software engineer, software developer, programmer, coder), nói về chữ "kỹ sư" khi bạn không có bằng kỹ sư, giải nghĩa các tiền tố frontend, backend, fullstack, và chỉ cách ghi cho khớp giữa hợp đồng, CV và chữ ký email.

Bảng đối chiếu các tên gọi

Các chữ dưới đây xuất hiện xen kẽ trên tin tuyển dụng. Cột cuối là nghĩa mà người đọc ở công ty nước ngoài thường hiểu khi thấy chữ đó.

Tiếng Việt hay dùngTiếng AnhSắc thái thường được hiểu
Lập trình viênProgrammerNgười viết mã theo thiết kế có sẵn; chữ hơi cũ, ít dùng làm chức danh ở công ty công nghệ hiện nay
Lập trình viên, nhà phát triểnDeveloper, software developerNgười xây tính năng từ yêu cầu đến khi chạy được; chữ phổ biến nhất trên tin tuyển dụng
Kỹ sư phần mềmSoftware engineerNhấn vào cách làm có phương pháp: thiết kế, kiểm thử, đo đạc, bảo trì; hay dùng ở công ty sản phẩm
Thợ code (khẩu ngữ)CoderKhẩu ngữ, đôi khi mang ý coi nhẹ; không dùng làm chức danh trên giấy tờ
Chuyên viên phát triển phần mềmSoftware development specialistCách gọi ở ngân hàng, cơ quan, doanh nghiệp lớn trong nước theo hệ chức danh chuyên viên
Kỹ sư lập trìnhSoftware engineerCách ghép hay gặp ở công ty gia công; tiếng Anh vẫn quy về software engineer

Nhìn bảng sẽ thấy ranh giới mềm. Một công ty gọi tất cả là developer, công ty bên cạnh gọi tất cả là software engineer, và không ai sai. Khi chuyển việc, bạn không cần đổi chữ cho "oai" hơn; chỉ cần dùng đúng chữ ghi trong hợp đồng của chỗ cũ.

Khác nhau ở phạm vi chịu trách nhiệm, không ở ngôn ngữ lập trình

Nếu cần một ranh giới để giải thích cho người ngoài ngành, hãy dùng câu hỏi: khi phần mềm hỏng lúc ba giờ sáng sau hai năm vận hành, ai phải hiểu vì sao? Người làm theo kiểu lập trình viên thuần tuý thường coi việc của mình xong khi tính năng chạy đúng trên máy kiểm thử. Người làm theo kiểu kỹ sư phần mềm nghĩ trước đến lúc dữ liệu lớn gấp mười, lúc có người khác phải sửa mã của mình, lúc cần tìm lỗi trong nhật ký hệ thống.

Ví dụ: anh Tuấn được giao làm chức năng xuất hoá đơn ra tệp. Cách làm thứ nhất là viết hàm đọc dữ liệu rồi ghi tệp, thử với mười hoá đơn thấy ổn là gửi. Cách làm thứ hai là hỏi thêm mỗi tháng có bao nhiêu hoá đơn, chọn cách ghi theo lô để không tràn bộ nhớ, viết kiểm thử tự động, ghi lại thời gian chạy để còn theo dõi. Cả hai đều là viết mã, nhưng cách thứ hai mới đúng nghĩa đầy đủ của chữ kỹ sư.

Ranh giới này không phụ thuộc ngôn ngữ hay công cụ. Người viết ứng dụng điện thoại, người làm hệ thống ngân hàng hay người viết phần mềm nhúng trong máy giặt đều có thể là lập trình viên hay kỹ sư theo nghĩa trên. Chữ trên chức danh chỉ là quy ước của từng công ty.

Chữ "kỹ sư" khi bạn không có bằng kỹ sư

Ở Việt Nam, kỹ sư vừa là chức danh vừa là văn bằng. Nhiều trường kỹ thuật cấp bằng kỹ sư sau chương trình dài hơn cử nhân. Người tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin ở trường khác có thể nhận bằng cử nhân. Hai việc này tách bạch: chức danh "kỹ sư phần mềm" do công ty đặt theo vị trí, không đòi bạn phải có bằng kỹ sư.

Trên CV, tách bằng cấp và chức danh ra hai chỗ. Mục học vấn ghi đúng tên văn bằng được cấp: Cử nhân Công nghệ thông tin, Trường Đại học X. Mục kinh nghiệm ghi chức danh công ty đặt: Kỹ sư phần mềm, Công ty TNHH B. Không ai thắc mắc nếu hai dòng khác nhau, miễn mỗi dòng khớp với giấy tờ của nó.

Một vài nước bảo hộ chữ engineer. Ở một số nước, chữ engineer gắn với nghề có cấp phép hành nghề, và dùng nó làm chức danh khi không có giấy phép có thể bị nhắc nhở. Nếu bạn nộp hồ sơ sang những nơi như vậy, đọc kỹ tin tuyển dụng; nhiều công ty ở đó cố ý dùng chữ developer cho vị trí phần mềm.

Người tự học, học trung tâm. Không có bằng đại học vẫn làm và vẫn mang chức danh kỹ sư phần mềm nếu công ty đặt như vậy. Chỉ cần đừng ghi "kỹ sư" ở mục học vấn khi không có văn bằng đó, vì kiểm tra lý lịch sẽ ra ngay.

Các tiền tố đứng trước: frontend, backend, fullstack và những chữ khác

Chức danh lập trình hiếm khi đứng một mình. Tiền tố cho biết người đó làm phần nào của hệ thống, và đó mới là thứ nhà tuyển dụng đọc đầu tiên:

  • Frontend: phần người dùng nhìn thấy trên trình duyệt, nút bấm, bố cục, tốc độ hiện trang. Tiếng Việt hay gọi lập trình viên giao diện.
  • Backend: phần chạy trên máy chủ, xử lý dữ liệu, cơ sở dữ liệu, giao tiếp giữa các hệ thống. Tiếng Việt: lập trình viên phía máy chủ.
  • Fullstack: làm được cả hai phía ở mức đủ để tự xây một tính năng trọn vẹn. Không có nghĩa là giỏi ngang nhau ở mọi mảng.
  • Mobile (iOS, Android): ứng dụng trên điện thoại. Có người làm riêng một nền tảng, có người làm công cụ viết chung cho cả hai.
  • Embedded: phần mềm nhúng trong thiết bị như máy công nghiệp, đồ gia dụng, xe cộ; gần với kỹ sư điện tử hơn.
  • Game developer: lập trình trò chơi, thường làm cùng hoạ sĩ và người thiết kế lối chơi.

Khi tự ghi chức danh, đặt tiền tố trước và bậc trước tiền tố: Senior Backend Engineer, tiếng Việt Kỹ sư phần mềm phía máy chủ bậc cao hoặc giữ nguyên tiếng Anh nếu công ty quen dùng. Đừng xếp bốn tiền tố vào một dòng kiểu "Frontend Backend Mobile Fullstack Developer"; người đọc sẽ nghĩ bạn chưa chọn được mảng nào.

Trên hợp đồng lao động và giấy tờ hành chính

Hợp đồng lao động ghi chức danh chuyên môn của vị trí. Doanh nghiệp được tự đặt tên, nên bạn sẽ gặp đủ kiểu: lập trình viên, kỹ sư phần mềm, nhân viên phát triển phần mềm, chuyên viên công nghệ thông tin. Điều quan trọng là chức danh trên hợp đồng, trên bảng lương và trên quyết định bổ nhiệm (nếu có) phải khớp nhau, vì đó là căn cứ khi xác nhận kinh nghiệm hay giải quyết tranh chấp.

Khi làm hồ sơ xin thị thực lao động, du học hay xin giấy phép lao động ở nước ngoài, nhiều nơi đối chiếu chức danh với danh mục nghề của họ. Nếu hợp đồng ghi "nhân viên IT" chung chung, bạn có thể phải xin thêm giấy xác nhận mô tả việc làm. Vì vậy, lúc ký hợp đồng, nếu chức danh ghi quá chung, bạn có quyền đề nghị phòng nhân sự ghi cụ thể hơn, ví dụ "Kỹ sư phần mềm" thay cho "Nhân viên kỹ thuật".

Ở chiều ngược lại, người làm nhân sự khi soạn sơ đồ tổ chức nên thống nhất một chữ cho cả công ty. Một phòng ghi developer, phòng bên ghi lập trình viên, phòng thứ ba ghi kỹ sư phần mềm cho cùng một loại việc sẽ gây rối khi so sánh bậc và khi xuất danh sách cho kiểm toán.

Mẫu ghi trên danh thiếp và chữ ký email

Dưới đây là vài cách ghi theo từng hoàn cảnh, kèm lỗi hay gặp. Tên người và công ty đều là giả định.

Hoàn cảnhNên ghiTránh
Công ty gia công làm việc với khách Nhật, ÂuLê Minh Quân · Software Engineer · Công ty Cổ phần BViết tắt "SE" một mình, khách không hiểu
Công ty trong nước, giao dịch tiếng ViệtPhạm Ngọc Lan · Lập trình viên giao diện · Công ty TNHH CGhép "Dev FE" kiểu tin nhắn nội bộ
Ngân hàng, doanh nghiệp lớnChuyên viên phát triển phần mềm · Khối công nghệGhi "kỹ sư trưởng" khi không có chức vụ đó
Người làm tự doTrần Văn Bình · Freelance Mobile DeveloperGhi "CEO" cho công ty một người khi giao dịch với khách lạ
Danh thiếp hai mặtMặt Việt: Kỹ sư phần mềm; mặt Anh: Software EngineerHai mặt ghi hai cấp khác nhau

Một mẹo nhỏ: trên danh thiếp, ghi tên nhóm hoặc sản phẩm ngay dưới chức danh giúp người nhận nhớ bạn làm gì, có ích hơn mọi tính từ. Kỹ sư phần mềm · Nhóm ứng dụng thanh toán rõ hơn hẳn Kỹ sư phần mềm chuyên nghiệp.

Lỗi hay gặp khi dịch hồ sơ

Dịch "IT" thành chức danh. IT là tên lĩnh vực, không phải chức danh. "Nhân viên IT" trong tiếng Việt thường được hiểu là người hỗ trợ máy tính, mạng văn phòng, không phải người viết phần mềm. Nếu bạn làm lập trình, đừng để hồ sơ ghi "IT Staff".

Dịch software engineer thành "kỹ sư tin học". Chữ tin học trong tiếng Việt rộng, gợi đến cả soạn thảo văn bản, sửa máy. Dùng "kỹ sư phần mềm" cho sát.

Thêm "chuyên nghiệp", "cao cấp" tuỳ ý. Cấp bậc chỉ ghi khi công ty có bậc đó. Tự thêm "cao cấp" vào trong khi giấy xác nhận ghi "lập trình viên" là lệch, người kiểm tra lý lịch sẽ hỏi.

Ghi tên công nghệ vào chức danh. Java Developer chấp nhận được trên tin tuyển dụng, nhưng trên hợp đồng và danh thiếp, tên công nghệ hay đổi theo dự án, ghi vào chức danh sẽ nhanh lỗi thời. Để công nghệ ở phần kỹ năng.

Gọi mọi người viết mã là "dev" trên giấy tờ. Trong nhóm chat, ai cũng gọi nhau là dev cho nhanh. Trên hợp đồng, quyết định hay thư giới thiệu gửi đối tác, chữ dev viết tắt trông thiếu nghiêm túc và người ngoài ngành có thể không hiểu. Viết đủ developer hoặc lập trình viên.

Câu hỏi thường gặp

Lập trình viên và developer có khác nhau không?

Gần như không. Developer là chữ tiếng Anh phổ biến nhất cho người viết phần mềm, và lập trình viên là cách dịch quen thuộc. Khác biệt nếu có chỉ nằm ở thói quen gọi của từng công ty.

Không có bằng kỹ sư thì có được ghi kỹ sư phần mềm không?

Được, nếu đó là chức danh công ty đặt cho vị trí của bạn và ghi trong hợp đồng. Chỉ cần ở mục học vấn bạn ghi đúng tên văn bằng thật, không đổi cử nhân thành kỹ sư.

Coder có phải chức danh không?

Không nên dùng làm chức danh. Coder là khẩu ngữ, đôi khi hàm ý người chỉ gõ mã theo chỉ dẫn. Trên CV, hợp đồng, danh thiếp hãy dùng developer, lập trình viên hoặc kỹ sư phần mềm.

Fullstack có phải cao hơn frontend hay backend không?

Không. Fullstack chỉ phạm vi rộng hơn, không phải bậc cao hơn. Một senior backend có thể giỏi hơn nhiều so với một fullstack mới đi làm. Bậc được ghi riêng bằng chữ junior, senior, lead.

Nên ghi chức danh tiếng Việt hay tiếng Anh trên CV?

Theo ngôn ngữ của CV và thói quen của công ty bạn nộp. CV tiếng Việt có thể ghi tiếng Việt kèm tiếng Anh trong ngoặc ở lần đầu. Quan trọng nhất là khớp với chức danh trên giấy tờ của chỗ làm cũ.

Nhân viên IT và lập trình viên có giống nhau không?

Không. Nhân viên IT ở nhiều doanh nghiệp là người lo máy tính, mạng, phần mềm văn phòng, hỗ trợ người dùng. Lập trình viên viết ra phần mềm. Ghi lẫn hai chữ làm hồ sơ của bạn bị xếp nhầm nhóm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138