Thư ký giữ nhịp làm việc của giám đốc: lịch hẹn, cuộc gọi, công văn đến đi, phòng họp, biên bản. Trợ lý giám đốc thì được giao một phần việc của chính giám đốc: theo dõi tiến độ các phòng, soạn nội dung, chuẩn bị số liệu để sếp quyết, đôi khi thay sếp nhắc việc cấp dưới. Nói gọn, thư ký lo cho sếp có thời gian, còn trợ lý lo cho thời gian ấy được dùng vào đúng việc.
Ranh giới này ở công ty thật thường mờ. Có nơi gọi "thư ký" nhưng người đó làm trọn việc của một trợ lý; có nơi in "trợ lý" trên danh thiếp cho sang, trong khi việc hằng ngày chỉ là xếp lịch. Phần dưới giúp bạn nhận ra mình thật sự đang làm vai nào, dịch sang tiếng Anh cho khớp, và ghi chức danh không bị người ngoài hiểu sai.
Bảng so sánh nhanh thư ký và trợ lý giám đốc
Đặt hai vị trí cạnh nhau theo năm câu hỏi mà người tuyển dụng hay hỏi, sự khác nhau hiện ra rõ hơn mọi định nghĩa.
| Câu hỏi | Thư ký giám đốc | Trợ lý giám đốc |
|---|---|---|
| Phần việc chính | Lịch, cuộc gọi, khách đến, công văn, hậu cần cuộc họp, biên bản | Theo dõi đầu việc của giám đốc, tổng hợp báo cáo, soạn tờ trình, chuẩn bị dữ liệu |
| Làm việc với ai nhiều nhất | Khách, đối tác gọi đến, lễ tân, lái xe, các phòng khi xin lịch | Trưởng phòng các khối, ban giám đốc, đôi khi đối tác ở cấp dự án |
| Có được nhắc việc trưởng phòng không | Nhắc lịch họp thì có, nhắc tiến độ công việc thì thường không | Có, khi được giám đốc giao theo dõi một chương trình cụ thể |
| Sản phẩm đầu ra điển hình | Lịch tuần đã chốt, hồ sơ họp đủ, biên bản đúng hạn | Bảng theo dõi tiến độ, bản tóm tắt ba trang, đề xuất có phương án |
| Thiếu người một tuần thì sao | Lịch rối, khách chờ, giấy tờ ùn | Giám đốc phải tự đi hỏi từng phòng, quyết định chậm lại |
Nếu cột thư ký giống công việc của bạn hơn, chức danh trung thực là thư ký, dù công ty in chữ gì trên thẻ. Nếu bạn làm cả hai cột, danh xưng phổ biến ở công ty lớn là trợ lý kiêm thư ký, và chẳng có gì sai khi ghi đúng như vậy.
Dịch sang tiếng Anh: secretary, PA, EA không phải ba tên của một việc
Ba từ tiếng Anh hay bị dùng lẫn. Ở công ty nước ngoài, mỗi từ gợi một mức độ tin cậy và phạm vi việc khác nhau.
| Tiếng Anh | Nghĩa thường gặp | Tiếng Việt nên dùng |
|---|---|---|
| Secretary | Người lo giấy tờ, lịch, điện thoại cho một người hoặc một phòng; ở Mỹ từ này đang ít dùng dần | Thư ký |
| Personal Assistant (PA) | Trợ lý riêng, lo cả việc cá nhân của sếp như đặt vé, lịch gia đình, quà biếu | Trợ lý riêng, trợ lý cá nhân |
| Executive Assistant (EA) | Trợ lý cho một lãnh đạo cấp cao, được ủy thác theo dõi việc, giữ thông tin mật | Trợ lý tổng giám đốc, trợ lý giám đốc |
| Administrative Assistant | Trợ lý hành chính cho một phòng hoặc nhóm, không gắn riêng với một người | Trợ lý hành chính |
| Chief of Staff | Chánh văn phòng ban điều hành, quản lý cả nhóm trợ lý và điều phối các khối thay CEO | Chánh văn phòng, trưởng văn phòng tổng giám đốc |
Lỗi hay gặp là dịch "trợ lý giám đốc" thành "Assistant Director". Ở nhiều công ty nước ngoài, assistant director là phó giám đốc, tức một cấp quản lý thật. Bạn ghi vậy trên hồ sơ xin việc là tự nâng mình lên một bậc mà không biết. Dạng an toàn là Executive Assistant to the General Director, nghĩa là trợ lý của tổng giám đốc.
Một ngày làm việc nhìn từ hai vị trí
Giả định Công ty TNHH B có tổng giám đốc là anh Quân. Chị Hà làm thư ký, chị Mai làm trợ lý. Bảy giờ bốn mươi, chị Hà mở hộp thư chung, chuyển ba công văn về đúng phòng, xác nhận lại cuộc hẹn chiều với một ngân hàng, đặt phòng họp tầng năm và in sẵn chương trình. Đến chín giờ, khách tới sớm mười lăm phút, chị đón, mời nước, báo anh Quân qua tin nhắn nội bộ.
Cùng buổi sáng đó, chị Mai ngồi với trưởng phòng kinh doanh hai mươi phút để hỏi vì sao hợp đồng với nhà phân phối miền Trung chậm một tuần, ghi lại hai vướng mắc, rồi viết cho anh Quân một tin ngắn: vướng ở điều khoản thanh toán, phòng kinh doanh đề xuất hai phương án, cần anh chọn trước thứ năm. Chiều, chị soạn bản tóm tắt báo cáo quý từ bốn phòng thành một trang rưỡi để anh đọc trên xe.
Hai người đều bận suốt ngày, đều được giám đốc tin. Khác ở chỗ chị Hà làm cho mọi việc chạy trơn, còn chị Mai làm cho quyết định của giám đốc nhanh hơn. Khi viết hồ sơ, đó chính là khác biệt bạn cần nói rõ, vì người tuyển dụng đọc chữ "trợ lý" và mặc định bạn làm được phần của chị Mai.
Đứng ở đâu trong sơ đồ tổ chức
Thư ký và trợ lý giám đốc thường không có cấp dưới, nhưng đứng sát người có quyền cao nhất, nên dễ bị hiểu nhầm là "nhân vật số hai". Trên sơ đồ, họ thường được vẽ thành một ô lệch ngang cạnh giám đốc, nối bằng một đường gạch đứt, không nằm trong cột của phòng nào. Đó là dạng vị trí tham mưu, hỗ trợ, không phải vị trí quản lý trực tuyến.
Quan hệ báo cáo phổ biến: Thư ký → Tổng giám đốc; Trợ lý tổng giám đốc → Tổng giám đốc. Ở công ty có văn phòng tổng giám đốc, chuỗi dài hơn: Thư ký → Chánh văn phòng → Tổng giám đốc. Có công ty để thư ký thuộc phòng hành chính về mặt hồ sơ, tức phòng hành chính chấm công, đánh giá, nhưng việc hằng ngày do giám đốc giao. Khi phỏng vấn, bạn nên hỏi thẳng ai ký đánh giá cuối năm của mình, vì câu trả lời cho biết bạn thật sự thuộc về ai.
Một điểm người mới hay vấp: trợ lý chuyển lời giám đốc chứ không có quyền ra lệnh. Câu nên nói là "Anh Quân nhờ em hỏi tiến độ để anh chốt trước thứ năm", không phải "Chị phải gửi báo cáo trước thứ năm". Câu thứ hai làm trưởng phòng khó chịu và lâu dần làm giám đốc mất người.
Thư ký công ty và người phụ trách quản trị công ty là việc khác
Khi đọc tài liệu công ty cổ phần, đặc biệt là công ty niêm yết hoặc có vốn nước ngoài, bạn sẽ gặp chữ "Company Secretary" hay "thư ký công ty". Đây không phải thư ký của giám đốc. Đó là người lo thủ tục của hội đồng quản trị và đại hội đồng cổ đông: chuẩn bị tài liệu họp, ghi biên bản, theo dõi nghị quyết, bảo đảm các bước làm đúng điều lệ và luật.
Luật Doanh nghiệp 2020 dùng tên gọi người phụ trách quản trị công ty cho công ty cổ phần, và các quy định về quản trị công ty đại chúng nói thêm về vị trí này. Ở Anh và các nước theo hệ thống tương tự, company secretary là một chức danh có trách nhiệm pháp lý rõ, đôi khi bắt buộc phải có. Vì thế, nếu bạn được giao làm thư ký hội đồng quản trị, hãy ghi đúng là Thư ký Hội đồng quản trị (Board Secretary), đừng ghi gộp là thư ký giám đốc.
Ngược lại, nếu bạn là thư ký của tổng giám đốc và chỉ thỉnh thoảng hỗ trợ ghi biên bản họp hội đồng, đừng tự ghi "Company Secretary" lên hồ sơ. Người đọc ở công ty nước ngoài hiểu từ đó theo nghĩa quản trị, và sẽ hỏi bạn những câu về điều lệ, nghị quyết, công bố thông tin mà bạn chưa từng phụ trách.
Ghi trên danh thiếp, chữ ký email và CV thế nào cho đúng
Ba nơi ghi chức danh có ba người đọc khác nhau, nên mức chi tiết cũng khác. Mẫu dưới dùng tên giả định.
- Danh thiếp, bản ngắn: Nguyễn Thu Hà — Thư ký Tổng giám đốc / Secretary to the CEO. Danh thiếp phát cho khách, nên nói rõ bạn làm cho ai là đủ.
- Chữ ký email: Trần Ngọc Mai | Trợ lý Tổng giám đốc | Executive Assistant to the General Director | Công ty TNHH B. Khi bạn thay sếp gửi thư nhắc việc, dòng này cho người nhận biết thư đi từ văn phòng lãnh đạo.
- CV: ghi chức danh đúng như hợp đồng, rồi thêm một dòng mô tả phạm vi, ví dụ Trợ lý Tổng giám đốc (theo dõi tiến độ năm phòng, tổng hợp báo cáo quý).
- Không nên: "Thư ký kiêm trợ lý kiêm hành chính kiêm lễ tân". Chọn danh xưng chính, phần còn lại đưa vào mô tả.
- Không nên: "Personal Assistant" khi bạn không lo việc riêng nào của sếp. PA gợi tới việc gia đình, lịch cá nhân, mà nhiều người không muốn bị hiểu như vậy.
Nếu hợp đồng lao động ghi một chữ, danh thiếp ghi một chữ khác, hãy hỏi phòng nhân sự cho thống nhất trước khi đi phỏng vấn nơi khác. Khi kiểm tra tham chiếu, người tuyển dụng gọi về sẽ đối chiếu với hồ sơ của công ty cũ, và hai cái tên lệch nhau làm bạn mất điểm vô cớ.
Năm câu hỏi để biết mình nên ghi thư ký hay trợ lý
Trả lời thật với từng câu, đếm số câu "có".
- Trong ba tháng gần nhất, bạn có tự theo dõi tiến độ một dự án hay chương trình thay giám đốc không?
- Bạn có soạn nội dung, không chỉ trình bày lại, cho các tờ trình hay bài phát biểu của sếp không?
- Bạn có được dự các cuộc họp ban giám đốc để ghi lại quyết định và tự theo dõi việc thực hiện không?
- Các trưởng phòng có chủ động gửi số liệu cho bạn trước khi gửi giám đốc không?
- Giám đốc có hỏi ý kiến bạn về một vấn đề chuyên môn, không chỉ hỏi lịch, không?
Bốn đến năm câu "có" thì "trợ lý giám đốc" là tên gọi trung thực. Hai đến ba câu là vùng giữa, ghi "thư ký kiêm trợ lý" là hợp lý. Một câu trở xuống thì chức danh thư ký phản ánh đúng việc của bạn, và đó không phải điều gì kém cạnh: một thư ký giỏi giữ được nhịp cho cả ban lãnh đạo, mà người làm được việc đó không nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Trợ lý giám đốc có phải cấp quản lý không?
Thường không. Trợ lý giám đốc là vị trí hỗ trợ, không có quyền ra quyết định nhân sự hay ký thay. Một số công ty xếp trợ lý tổng giám đốc ngang bậc trưởng nhóm hoặc phó phòng để tính chế độ, nhưng đó là chuyện thang bậc nội bộ, không làm trợ lý thành người quản lý.
Executive assistant dịch ra tiếng Việt là gì?
Cách dịch tự nhiên nhất là trợ lý giám đốc hoặc trợ lý tổng giám đốc, tùy người bạn hỗ trợ. Tránh dịch là trợ lý điều hành nếu không thêm gắn với ai, vì người đọc tiếng Việt dễ hiểu đó là một chức danh quản lý vận hành.
Thư ký có được ký thay giám đốc không?
Không, trừ khi có văn bản ủy quyền rõ ràng, mà ủy quyền ký thường dành cho cấp phó hoặc trưởng bộ phận chứ ít khi cho thư ký. Thư ký có thể ký nhận công văn đến, ký xác nhận đã chuyển tài liệu, nhưng không ký những giấy tờ ràng buộc nghĩa vụ của công ty.
Chief of staff khác trợ lý tổng giám đốc ra sao?
Chief of staff là người điều phối công việc giữa tổng giám đốc và các khối, thường quản lý cả nhóm trợ lý, được dự họp ban điều hành và có tiếng nói khi chọn ưu tiên. Trợ lý tổng giám đốc làm việc chủ yếu cho một người. Ở công ty Việt, vị trí gần nhất là chánh văn phòng.
Ghi "thư ký giám đốc" trên CV có bị đánh giá thấp không?
Không, nếu phần mô tả cho thấy bạn giữ được khối việc lớn và không để sót. Người tuyển dụng có kinh nghiệm đánh giá theo phạm vi việc và mức tin cậy, không theo chữ. Ghi đúng còn giúp bạn tránh bị hỏi những câu thuộc về vai trò bạn chưa từng làm.
Một người làm cho cả ban giám đốc thì ghi chức danh thế nào?
Ghi là thư ký ban giám đốc hoặc trợ lý ban giám đốc, tiếng Anh là Secretary to the Board of Management hoặc Executive Assistant to the Management Team. Nếu phần lớn thời gian dành cho một người, nên ghi theo người đó để người đọc hiểu đúng mức độ gắn bó.