Solution architect, kiến trúc sư giải pháp, là người thiết kế cách nhiều hệ thống, phần mềm và dịch vụ ghép lại với nhau để giải một bài toán kinh doanh cụ thể: chọn thành phần nào, nối chúng ra sao, rủi ro ở đâu, tốn bao nhiêu. Họ đứng giữa bài toán của khách hàng và đội kỹ thuật sẽ làm, nhìn rộng hơn một lập trình viên nhưng hẹp hơn người lo kiến trúc cả doanh nghiệp.
Chữ architect trong ngành công nghệ có nhiều biến thể: software architect, technical architect, enterprise architect, cloud architect, và chữ solution architect ở bộ phận bán hàng kỹ thuật. Thêm một chuyện riêng của tiếng Việt: chữ "kiến trúc sư" trên giấy tờ vốn gắn với nghề thiết kế công trình. Các phần dưới gỡ cả hai lớp.
Bảng phân biệt các chức danh architect
Cách phân biệt nhanh nhất là nhìn phạm vi: một ứng dụng, một giải pháp gồm nhiều hệ thống, hay cả doanh nghiệp.
| Chức danh | Tiếng Việt hay dùng | Phạm vi | Câu hỏi chính |
|---|---|---|---|
| Software architect | Kiến trúc sư phần mềm | Bên trong một ứng dụng hoặc một hệ thống | Mã nên được tổ chức thế nào để lớn lên mà không vỡ? |
| Technical architect | Kiến trúc sư kỹ thuật | Một hệ thống, nghiêng về công nghệ và hạ tầng | Dùng công nghệ gì, chạy trên hạ tầng nào? |
| Solution architect | Kiến trúc sư giải pháp | Một giải pháp gồm nhiều hệ thống cho một bài toán | Ghép những gì để giải bài toán này, với chi phí và rủi ro nào? |
| Enterprise architect | Kiến trúc sư doanh nghiệp | Toàn bộ hệ thống thông tin của doanh nghiệp | Năm năm tới toàn công ty dùng những nền tảng nào, bỏ những gì? |
| Cloud architect | Kiến trúc sư điện toán đám mây | Hạ tầng trên một hoặc nhiều nền tảng đám mây | Thiết kế hạ tầng đám mây ra sao cho an toàn và đúng chi phí? |
Ở công ty nhỏ, một người architect làm cả ba hàng đầu. Chữ enterprise architect thì gần như chỉ có ở tập đoàn, ngân hàng, doanh nghiệp lớn có hàng trăm hệ thống. Nếu bạn làm ở công ty năm mươi người mà danh thiếp ghi enterprise architect, người đọc trong nghề sẽ thấy lệch.
Solution architect làm những phần việc lớn nào
Hiểu bài toán trước khi vẽ. Họ ngồi với khách hàng hoặc phòng nghiệp vụ để hiểu mục tiêu, giới hạn ngân sách, hệ thống đang có, quy định phải tuân thủ. Một giải pháp đẹp mà không chạy được với hệ thống cũ của khách là giải pháp hỏng.
Chọn thành phần và cách ghép. Mua phần mềm có sẵn hay tự viết, dùng dịch vụ đám mây nào, các hệ thống trao đổi dữ liệu với nhau ra sao. Mỗi lựa chọn đi kèm lý do và phương án dự phòng.
Viết tài liệu kiến trúc. Bản mô tả giải pháp, các sơ đồ thành phần, các quyết định kiến trúc kèm lý do. Tài liệu này là thứ đội phát triển, đội bảo mật và khách hàng cùng dựa vào.
Theo đến khi làm xong. Solution architect tốt không vẽ xong rồi bỏ đi. Họ trả lời câu hỏi của đội phát triển, xem lại những thay đổi lớn, và điều chỉnh thiết kế khi thực tế khác giấy.
Ước lượng chi phí và rủi ro. Đặc biệt ở công ty gia công và nhà cung cấp giải pháp, architect góp phần lớn vào báo giá: cần bao nhiêu người, bao lâu, rủi ro kỹ thuật nào có thể đội chi phí.
Solution architect ở bộ phận bán hàng: presales
Ở các công ty bán phần mềm, dịch vụ đám mây hay thiết bị công nghệ, có một loại solution architect làm việc chủ yếu trước khi ký hợp đồng. Tiếng Anh hay gọi presales solution architect hoặc sales engineer, tiếng Việt có nơi gọi kỹ sư giải pháp trước bán hàng. Họ đi cùng nhân viên kinh doanh gặp khách, nghe bài toán, đề xuất giải pháp dựa trên sản phẩm của công ty mình, làm bản trình diễn và trả lời câu hỏi kỹ thuật trong hồ sơ dự thầu.
Khác biệt so với solution architect trong dự án: người làm presales được đánh giá phần nào theo số hợp đồng ký được, thời gian dành cho khách mới nhiều hơn, và ít khi theo dự án đến lúc triển khai xong. Người làm trong dự án thì chịu trách nhiệm giải pháp chạy được thật.
Hai loại công việc mang cùng chữ, nên khi đọc tin tuyển dụng, để ý các từ "hồ sơ dự thầu", "trình diễn sản phẩm", "phối hợp với kinh doanh", "chỉ tiêu". Có những chữ đó là vị trí presales. Khi ghi CV, nếu bạn làm presales, ghi rõ Presales Solution Architect hoặc thêm dòng mô tả để người tuyển vị trí kiến trúc dự án không hiểu nhầm.
Chữ "kiến trúc sư" trên giấy tờ tiếng Việt
Nghĩa gốc là nghề thiết kế công trình. Trong tiếng Việt, kiến trúc sư trước hết là người thiết kế nhà cửa, công trình. Hành nghề kiến trúc theo Luật Kiến trúc 2019 cần chứng chỉ hành nghề. Chữ này trên danh thiếp của một người làm phần mềm có thể khiến người ngoài ngành tưởng bạn thiết kế nhà.
Thêm chữ phía sau để rõ nghĩa. Luôn ghi đủ Kiến trúc sư giải pháp, Kiến trúc sư phần mềm, không ghi trơn "Kiến trúc sư". Thêm chữ phía sau là đủ để không ai nghĩ đến chứng chỉ hành nghề kiến trúc công trình.
Trên hợp đồng lao động. Một số doanh nghiệp chọn ghi "chuyên gia giải pháp" hoặc "kỹ sư giải pháp" trên hợp đồng tiếng Việt để tránh trùng với nghề có chứng chỉ, rồi để chữ solution architect ở phần tiếng Anh. Cả hai cách đều chấp nhận được, miễn thống nhất trong công ty.
Khi dịch hồ sơ đi nước ngoài. Ở một số nước, chữ architect đứng một mình cũng là danh xưng được bảo hộ cho người có giấy phép. Ghi đủ solution architect hoặc software architect, đừng rút gọn.
Sơ đồ báo cáo thường gặp
Architect hiếm khi quản lý người, nhưng vị trí báo cáo cho biết họ có tiếng nói đến đâu.
- Công ty gia công: solution architect → trưởng nhóm giải pháp hoặc giám đốc kỹ thuật khối → giám đốc công nghệ. Trong dự án, architect làm việc ngang với project manager.
- Nhà cung cấp phần mềm, dịch vụ: presales solution architect → trưởng nhóm presales → giám đốc kinh doanh hoặc giám đốc khu vực.
- Doanh nghiệp lớn, ngân hàng: solution architect → enterprise architect hoặc trưởng phòng kiến trúc → giám đốc công nghệ thông tin.
- Công ty sản phẩm: nhiều nơi không có chức danh architect riêng; phần việc này do staff hoặc principal engineer đảm nhận, báo cáo cho director of engineering.
Điểm để ý khi soạn sơ đồ: architect không nên báo cáo cho project manager của chính dự án mình thiết kế. Khi tiến độ bị dí, người giữ chất lượng kiến trúc cần có tiếng nói độc lập.
Ghi trên CV và danh thiếp
Vài cách ghi theo tình huống, tên người và công ty là giả định:
| Tình huống | Nên ghi | Tránh |
|---|---|---|
| Senior lập trình viên được giao thiết kế giải pháp cho một dự án | Senior Software Engineer, thiết kế giải pháp tích hợp thanh toán | Tự đổi chức danh thành Solution Architect |
| Architect trong dự án gia công | Solution Architect · Khối dịch vụ tài chính | Chỉ ghi "Architect" |
| Presales | Presales Solution Architect | Ghi Solution Architect khi nộp vào vị trí kiến trúc dự án mà không giải thích |
| Danh thiếp mặt Việt | Bùi Quang Huy · Kiến trúc sư giải pháp · Công ty Cổ phần B | Kiến trúc sư trơn |
| Kiêm cả kiến trúc phần mềm và hạ tầng | Solution Architect; dòng mô tả: thiết kế cả kiến trúc ứng dụng và hạ tầng đám mây | Ghép ba chữ architect trong một dòng |
Chứng chỉ của các nhà cung cấp đám mây thường có chữ architect trong tên. Có chứng chỉ không có nghĩa là có chức danh; ghi chứng chỉ ở mục chứng chỉ, chức danh ở mục kinh nghiệm.
Một bài toán đi qua tay solution architect: ví dụ
Một chuỗi phòng khám giả định có mười hai cơ sở, mỗi nơi dùng một phần mềm đặt lịch khác nhau, muốn có một ứng dụng chung để bệnh nhân đặt lịch ở bất kỳ cơ sở nào. Giám đốc giao bài toán cho đơn vị làm phần mềm, và anh Huy, solution architect bên đó, nhận phần thiết kế.
Tuần đầu anh không vẽ gì. Anh đi ba cơ sở, hỏi lễ tân cách xếp lịch, hỏi phòng kế toán cách đối soát, hỏi bộ phận công nghệ của phòng khám xem phần mềm cũ có cho kết nối ra ngoài không. Kết quả: bốn phần mềm có cổng kết nối, tám phần mềm thì không, và hai cơ sở vẫn ghi lịch bằng sổ.
Từ đó anh đưa ra hai phương án. Phương án một: thay toàn bộ bằng một phần mềm đặt lịch mới, chi phí cao, mất sáu tháng, nhưng sạch về lâu dài. Phương án hai: dựng một lớp trung gian nối với bốn phần mềm có cổng, tám nơi còn lại chuyển dần, chi phí thấp hơn, ra mắt được sau ba tháng. Mỗi phương án có sơ đồ thành phần, ước lượng công, rủi ro bảo mật dữ liệu bệnh nhân, và điều kiện để chuyển từ phương án hai sang phương án một sau này.
Giám đốc chọn phương án hai. Từ đó, đội phát triển có tech lead riêng lo phần bên trong từng thành phần; anh Huy theo dự án, trả lời câu hỏi và xem lại mỗi khi có thay đổi chạm tới cách các hệ thống nối với nhau. Ranh giới giữa solution architect và tech lead hiện ra rõ trong ví dụ này: một người lo các khối ghép lại thế nào, một người lo bên trong mỗi khối.
Tự hỏi trước khi nhận chữ architect
Chữ architect hấp dẫn trên CV, nên nhiều người muốn nhận sớm. Trước khi đề xuất chức danh này với công ty, trả lời thật lòng mấy câu sau:
- Trong năm qua, bạn có thiết kế giải pháp nào gồm từ hai hệ thống trở lên mà bạn tự chọn thành phần và cách nối không?
- Bạn có viết tài liệu kiến trúc mà đội khác làm theo, và có ghi lý do cho từng quyết định không?
- Bạn có từng phải bảo vệ một phương án trước khách hàng hoặc ban lãnh đạo, kể cả nói rõ chi phí và rủi ro không?
- Khi thiết kế chạy thực tế khác giấy, bạn có là người được gọi để quyết định sửa thế nào không?
Ba câu "có" trở lên thì phần việc của bạn đã gần với architect, dù chức danh chưa đổi. Lúc đó, đề xuất công ty ghi nhận bằng văn bản giao việc. Ít hơn thì cứ giữ chức danh kỹ sư, kể các phần thiết kế đã làm ở dòng mô tả; người tuyển dụng đọc là hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Solution architect khác software architect thế nào?
Software architect lo cấu trúc bên trong một ứng dụng: chia mô-đun, tổ chức mã, chọn mẫu thiết kế. Solution architect lo cách nhiều hệ thống ghép lại để giải một bài toán kinh doanh, kể cả phần mua sẵn và phần tự làm.
Solution architect có cần biết lập trình không?
Hầu hết người làm tốt đều đi lên từ lập trình viên hoặc kỹ sư hệ thống. Họ không cần viết mã hằng ngày, nhưng phải hiểu đủ sâu để biết thiết kế của mình có làm được không và tốn bao nhiêu công.
Kiến trúc sư giải pháp có cần chứng chỉ hành nghề kiến trúc không?
Không. Chứng chỉ hành nghề kiến trúc dành cho nghề thiết kế công trình. Kiến trúc sư giải pháp trong công nghệ không cần chứng chỉ đó, nhưng nên ghi đủ chữ giải pháp để không gây hiểu nhầm.
Presales solution architect là gì?
Là solution architect làm việc chủ yếu trước khi ký hợp đồng: cùng kinh doanh gặp khách, đề xuất giải pháp dựa trên sản phẩm của công ty, làm trình diễn và trả lời câu hỏi kỹ thuật trong hồ sơ dự thầu.
Enterprise architect có ở công ty nhỏ không?
Hiếm. Enterprise architect lo bức tranh toàn bộ hệ thống thông tin của một doanh nghiệp lớn có nhiều đơn vị, nhiều nền tảng. Công ty nhỏ thường chỉ cần một solution hoặc software architect.
Technical architect và solution architect có giống nhau không?
Gần nhau. Technical architect nghiêng về chọn công nghệ và hạ tầng cho một hệ thống, solution architect nghiêng về ghép nhiều hệ thống cho một bài toán kinh doanh. Nhiều công ty dùng hai chữ thay nhau.