ChucDanh.comChức Danh
Chức danh công nghệ và kỹ thuật

Tester và QA engineer khác nhau thế nào: các chức danh kiểm thử phần mềm

Tester, QA engineer, QC, automation tester, SDET: chữ nào chỉ việc gì trong kiểm thử phần mềm, vì sao công ty làm cho khách Nhật hay gọi tester là QC, ghi thế nào.

A Vietnamese tester holds two smartphones side by side while comparing them at a cluttered desk with a tablet stand, close side view, warm desk lamp in a dim office

Tester, kiểm thử viên phần mềm, là người kiểm tra sản phẩm để tìm lỗi trước khi đến tay người dùng. QA engineer, theo nghĩa gốc, lo cả quy trình để lỗi ít sinh ra ngay từ đầu; nhưng ở phần lớn công ty Việt Nam, chữ QA được dùng gần như đồng nghĩa với tester. Vì vậy khi gặp hai chữ này, đọc phần mô tả công việc mới biết vị trí nghiêng về đâu.

Ngành kiểm thử còn nhiều chữ khác: QC, automation tester, SDET, performance tester, QA lead, test manager. Bài này đặt các chữ đó vào một bảng, giải thích vì sao cùng một công việc mà công ty này gọi QA, công ty kia gọi QC, và chỉ cách ghi trên CV để không bị xếp nhầm nhóm.

QA theo nghĩa gốc và QA theo cách dùng ở công ty phần mềm

QA là viết tắt của quality assurance, đảm bảo chất lượng. Theo nghĩa gốc trong quản lý chất lượng, QA lo phòng ngừa: xây quy trình, quy định cách viết yêu cầu, cách xem lại mã, cách đo chất lượng, để lỗi không có cơ hội sinh ra. QC, quality control, kiểm soát chất lượng, lo phát hiện: kiểm tra sản phẩm làm ra có đạt không. Theo nghĩa này, tester làm việc của QC.

Trong ngành phần mềm, nhất là ở công ty làm cho khách Âu Mỹ, chữ QA đã trượt nghĩa: "QA engineer" hay "QA" thường chỉ người kiểm thử, có thể thêm một phần việc quy trình. Còn người lo quy trình chất lượng toàn công ty thì có chức danh riêng như quản lý chất lượng quy trình hoặc chuyên viên đảm bảo chất lượng quy trình.

Ở công ty làm cho khách Nhật, cách gọi lại khác: người kiểm thử thường được gọi là QC, đúng với nghĩa gốc hơn, còn QA là bộ phận lo quy trình. Vì vậy, một người chuyển từ công ty làm thị trường Nhật sang công ty làm thị trường Mỹ có thể đổi chữ từ QC sang QA mà công việc gần như không đổi. Khi đọc hồ sơ, người tuyển dụng nên hỏi người đó đã làm việc gì, đừng chấm điểm theo chữ.

Bảng các chức danh trong nghề kiểm thử

Bảng dưới gom các chức danh hay gặp trên tin tuyển dụng. Cột cuối là cách nhận ra vị trí qua công việc thật.

Chức danhTiếng ViệtPhần việc lớn
Manual testerKiểm thử viên thủ côngViết kịch bản kiểm thử, bấm thử từng bước, ghi lỗi, kiểm lại khi lỗi được sửa
Automation tester / QA automation engineerKỹ sư kiểm thử tự độngViết mã để máy tự chạy các kịch bản kiểm thử lặp lại, duy trì bộ kiểm thử
SDET (software development engineer in test)Kỹ sư phát triển phần mềm chuyên kiểm thửViết công cụ và khung kiểm thử, làm việc gần như một lập trình viên
Performance testerKiểm thử hiệu năngĐo hệ thống chịu được bao nhiêu người dùng cùng lúc, chậm ở đâu
Security tester / pentesterKiểm thử bảo mậtTìm lỗ hổng bảo mật bằng cách đóng vai người tấn công, có phép của chủ hệ thống
QA lead / test leadTrưởng nhóm kiểm thửLập kế hoạch kiểm thử cho dự án, chia việc, quyết định sản phẩm đủ điều kiện phát hành chưa
Test manager / QA managerQuản lý kiểm thửQuản lý nhiều nhóm kiểm thử, xây quy trình, tuyển và đánh giá người

Chữ "kiểm thử viên" và "kỹ sư kiểm thử" trong tiếng Việt cũng hay được dùng thay nhau. Nếu công việc của bạn có viết mã tự động, chữ kỹ sư kiểm thử phản ánh đúng hơn.

Manual, automation và SDET: khác ở chỗ nào

Manual không có nghĩa là thấp hơn. Kiểm thử thủ công giỏi đòi hỏi hiểu nghiệp vụ sâu, nghĩ ra những tình huống người dùng thật làm mà lập trình viên không lường. Nhiều lỗi nghiêm trọng nhất được tìm ra bởi người bấm thử với đầu óc của khách hàng.

Automation là viết mã cho máy kiểm. Kỹ sư kiểm thử tự động viết kịch bản bằng ngôn ngữ lập trình, để mỗi lần có bản mới, hàng trăm trường hợp được kiểm lại trong vài phút. Phần việc lớn là giữ bộ kiểm thử đó không bị hỏng khi giao diện thay đổi.

SDET gần lập trình viên hơn. SDET không chỉ viết kịch bản mà xây cả công cụ, khung kiểm thử, dữ liệu giả lập dùng chung cho nhiều nhóm. Ở vài công ty lớn, SDET đi chung thang bậc với kỹ sư phần mềm.

Đừng ghi automation khi chỉ chạy công cụ ghi lại thao tác. Dùng công cụ ghi lại thao tác rồi phát lại là bước đầu, chưa phải kiểm thử tự động theo nghĩa nhà tuyển dụng tìm. Nếu chưa viết mã kiểm thử, ghi "kiểm thử thủ công, có dùng công cụ hỗ trợ" là trung thực hơn.

Sơ đồ báo cáo của nhóm kiểm thử

Nhóm kiểm thử nằm ở hai kiểu vị trí trên sơ đồ, mỗi kiểu có ưu và nhược riêng.

  • Nhóm kiểm thử tập trung: tester → QA lead → test manager → giám đốc kỹ thuật hoặc giám đốc khối. Tester được cử sang từng dự án nhưng đánh giá do QA lead làm. Kiểu này giữ được chuẩn chung, phổ biến ở công ty gia công.
  • Tester gắn vào nhóm sản phẩm: tester → engineering manager của nhóm, về chuyên môn có thêm một QA lead chung để thống nhất cách làm. Kiểu này giúp tester hiểu sâu sản phẩm, phổ biến ở công ty sản phẩm.
  • Không có tester riêng: một số công ty để lập trình viên tự viết kiểm thử, chỉ giữ vài SDET lo công cụ. Khi đó chức danh tester gần như biến mất khỏi sơ đồ.

Câu hỏi quan trọng khi vẽ sơ đồ: ai có quyền nói "chưa được phát hành"? Ở nơi nghiêm túc, đó là QA lead hoặc test manager, và họ không báo cáo cho chính người chịu áp lực ra hạn. Nếu tester báo cáo trực tiếp cho project manager đang bị dí hạn, tiếng nói về chất lượng thường bị lấn át.

Ghi trên CV và danh thiếp: đúng và chưa đúng

Một số cách ghi hay gặp và cách sửa:

Đang ghiNên ghiVì sao
QA/QC/TesterQA Engineer hoặc Kiểm thử viên phần mềm, chọn mộtBa chữ trong một dòng làm người đọc không biết bạn làm gì
QC (sang công ty làm thị trường Mỹ)QA Engineer (công ty cũ gọi là QC)Giúp người đọc khỏi tưởng bạn làm kiểm soát chất lượng sản xuất
Automation Tester (chưa viết mã)Manual Tester, kỹ năng: dùng công cụ ghi lại thao tácCâu hỏi phỏng vấn đầu tiên sẽ lộ
TesterTester · Ứng dụng ngân hàng di độngMảng sản phẩm cho biết bạn hiểu nghiệp vụ gì
Trưởng nhóm QA (chưa có ai dưới quyền)Senior QA Engineer, phụ trách kế hoạch kiểm thử dự ánChức danh quản lý phải có người được quản lý

Mẫu chữ ký email gọn: Vũ Thị Hằng · QA Automation Engineer · Nhóm thanh toán · Công ty Cổ phần B. Nếu công ty dùng chữ QC, giữ nguyên chữ đó trong chữ ký nội bộ; chỉ trên CV gửi ra ngoài mới cần chú thích thêm.

Lỗi hay gặp khi đọc và dịch chức danh kiểm thử

Lỗi đầu tiên là nhầm QA, QC của ngành phần mềm với QA, QC của nhà máy. Người làm nhân sự ở doanh nghiệp sản xuất có mảng phần mềm nội bộ đôi khi gộp tester vào phòng quản lý chất lượng sản phẩm, rồi giao việc kiểm hàng. Hai nghề dùng chung chữ nhưng công cụ, kiến thức, chứng chỉ khác hẳn.

Lỗi thứ hai là dịch tester thành "người dùng thử". Người dùng thử, beta tester, là khách hàng hoặc người ngoài được mời dùng bản chưa chính thức để góp ý, không phải nhân viên kiểm thử. Trên hợp đồng lao động, dùng "kiểm thử viên phần mềm" hoặc "kỹ sư kiểm thử".

Lỗi thứ ba là coi chức danh kiểm thử là bước đệm tạm thời. Nhiều người ghi "Tester (đang chuyển sang lập trình)" trên CV, vô tình làm nhà tuyển dụng kiểm thử nghĩ bạn không định ở lại nghề. Nếu bạn đang nộp vào vị trí kiểm thử, ghi rõ phần việc kiểm thử bạn giỏi; chuyện định hướng để dành cho buổi phỏng vấn.

Lỗi thứ tư là đặt tên chức danh theo công cụ, kiểu "nhân viên kiểm thử phần mềm X" theo tên một công cụ quản lý lỗi cụ thể. Công cụ đổi theo dự án và theo khách hàng; chức danh thì nên bền. Tên công cụ để ở mục kỹ năng của CV, kèm thời gian dùng, là đủ cho người tuyển dụng lọc hồ sơ.

Một lỗi đi qua tay tester: ví dụ cụ thể

Ứng dụng bán vé xe của Công ty TNHH B chuẩn bị phát hành bản mới có tính năng giảm giá theo mã. Chị Hằng, tester của nhóm, nhận yêu cầu từ BA và viết kịch bản kiểm thử: mã đúng, mã sai, mã hết hạn, mã dùng quá số lần cho phép. Bốn trường hợp này lập trình viên đã tự kiểm và đều chạy đúng.

Chị thêm những trường hợp mà người dùng thật hay làm: nhập mã có dấu cách ở cuối do dán từ tin nhắn, nhập mã rồi đổi chuyến, áp mã rồi bấm quay lại và thanh toán bằng một thẻ khác. Trường hợp cuối cho ra lỗi: tiền được giảm hai lần. Chị ghi lỗi với đủ các bước tái hiện, ảnh chụp, phiên bản ứng dụng, mức độ nghiêm trọng, và đánh dấu lỗi này chặn phát hành.

Lập trình viên sửa trong ngày. Chị kiểm lại, đồng thời kiểm hồi quy những phần liên quan đến thanh toán để chắc bản sửa không làm hỏng chỗ khác. Kỹ sư kiểm thử tự động của nhóm đưa trường hợp này vào bộ kiểm thử chạy mỗi đêm, để lần sau không ai phải nhớ bấm tay.

Ví dụ cho thấy ranh giới giữa các chức danh: tester nghĩ ra tình huống và tìm lỗi, automation engineer biến tình huống thành mã chạy lặp, QA lead là người quyết định lỗi đó có đủ nặng để hoãn phát hành hay không.

Câu hỏi thường gặp

Tester và QA có phải một nghề không?

Trong thực tế ở phần lớn công ty phần mềm Việt Nam thì gần như một. Theo nghĩa gốc, QA lo phòng ngừa lỗi bằng quy trình, tester lo phát hiện lỗi trên sản phẩm. Đọc mô tả công việc để biết vị trí nghiêng về phía nào.

Vì sao công ty làm cho khách Nhật gọi tester là QC?

Vì họ dùng sát nghĩa gốc của quản lý chất lượng: QC là kiểm tra sản phẩm đầu ra, QA là quy trình. Công ty làm cho khách Âu Mỹ quen dùng QA cho người kiểm thử. Công việc thường giống nhau, chỉ khác cách gọi.

SDET là viết tắt của gì?

SDET là software development engineer in test, kỹ sư phát triển phần mềm chuyên về kiểm thử. Họ viết mã như lập trình viên nhưng để xây công cụ và khung kiểm thử, thường có ở công ty sản phẩm lớn.

Automation tester có cần biết lập trình không?

Có. Kiểm thử tự động là viết mã để máy chạy kịch bản kiểm thử, nên cần biết ít nhất một ngôn ngữ lập trình và cách tổ chức mã cho dễ bảo trì. Chỉ dùng công cụ ghi lại thao tác thì chưa đủ.

QA lead và test manager khác nhau thế nào?

QA lead thường dẫn kiểm thử cho một hoặc vài dự án, vẫn làm việc kiểm thử trực tiếp. Test manager quản lý nhiều nhóm, lo quy trình, tuyển và đánh giá người, ít kiểm thử trực tiếp.

Tester ghi thế nào trên hợp đồng lao động?

Cách ghi rõ nghĩa là kiểm thử viên phần mềm hoặc kỹ sư kiểm thử phần mềm. Tránh ghi chung chung là nhân viên QA hay nhân viên kiểm tra, vì dễ bị hiểu nhầm sang kiểm tra chất lượng hàng hoá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138