Dược sĩ là người được đào tạo ngành dược, theo cách gọi quen là người có bằng dược sĩ đại học; người tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng dược cũng thường được gọi là dược sĩ kèm trình độ. Muốn đứng tên phụ trách chuyên môn tại nhà thuốc, quầy thuốc hay cơ sở kinh doanh dược, người đó còn phải có chứng chỉ hành nghề dược đúng phạm vi theo Luật Dược 2016 và sửa đổi.
Ở một nhà thuốc bình thường bạn có thể gặp ba người mặc áo trắng: dược sĩ phụ trách chuyên môn, một dược sĩ khác hoặc người có trình độ dược đứng bán, và nhân viên phụ việc. Ở bệnh viện có dược sĩ lâm sàng, ở công ty dược có trình dược viên. Bài này tách các chức danh đó ra, nói ai cần chứng chỉ, ai ký gì, và ghi danh thiếp, CV, chữ ký email thế nào cho đúng.
Các chức danh trong ngành dược hay gặp
Bảng xếp theo nơi làm việc. Điều kiện chi tiết về trình độ và thời gian thực hành cho từng vị trí nằm trong luật về dược và văn bản hướng dẫn, đã thay đổi qua lần sửa đổi gần đây, nên tra bản hiện hành.
| Chức danh | Nơi làm việc | Phần việc lớn | Cần chứng chỉ hành nghề dược |
|---|---|---|---|
| Dược sĩ phụ trách chuyên môn | Nhà thuốc, quầy thuốc, công ty dược, kho thuốc | Chịu trách nhiệm chuyên môn của cả cơ sở | Có, đúng phạm vi cơ sở |
| Dược sĩ bán lẻ | Nhà thuốc | Tư vấn, bán thuốc, hướng dẫn dùng thuốc | Không bắt buộc cho mọi người đứng bán; phải có trình độ dược theo quy định |
| Dược sĩ lâm sàng | Bệnh viện | Rà đơn thuốc, tư vấn bác sĩ, theo dõi tương tác, phản ứng có hại | Theo quy định về dược lâm sàng |
| Dược sĩ khoa dược bệnh viện | Bệnh viện | Cấp phát, quản lý thuốc, đấu thầu thuốc | Theo vị trí |
| Trình dược viên | Công ty dược | Giới thiệu thuốc cho cán bộ y tế | Không phải chứng chỉ hành nghề; theo quy định về thông tin thuốc |
| Nhân viên nhà thuốc | Nhà thuốc | Thu ngân, sắp xếp hàng, hỗ trợ | Không |
Trong bệnh viện công, người làm dược còn được xếp chức danh nghề nghiệp viên chức theo hạng, như dược sĩ hạng III, hạng II. Đây là hạng nghề nghiệp, không phải trình độ học vấn, và không ghi lên danh thiếp.
Dược sĩ phụ trách chuyên môn: người đứng tên của nhà thuốc
Mỗi cơ sở kinh doanh dược phải có một người phụ trách chuyên môn về dược. Ở nhà thuốc, người này phải là dược sĩ có bằng đại học ngành dược, có chứng chỉ hành nghề dược và đáp ứng thời gian thực hành theo quy định. Với quầy thuốc, yêu cầu trình độ có thể khác. Người phụ trách chuyên môn chịu trách nhiệm việc bán thuốc kê đơn đúng đơn, bảo quản thuốc đúng điều kiện, hồ sơ, sổ sách, và phải có mặt khi cơ sở hoạt động theo quy định.
Đây là chỗ hay sinh rủi ro: "cho thuê" hoặc "đứng tên hộ" chứng chỉ. Người có chứng chỉ đứng tên phụ trách chuyên môn nhưng không làm việc thực tế ở nhà thuốc là vi phạm, và khi có sự cố về thuốc, người đứng tên chịu trách nhiệm. Khi xin việc ở vị trí phụ trách chuyên môn, hãy hỏi rõ lịch làm việc và trách nhiệm cụ thể.
Sơ đồ một nhà thuốc nhỏ: Chủ nhà thuốc (có khi chính là dược sĩ phụ trách chuyên môn) → Dược sĩ phụ trách chuyên môn → Dược sĩ, người có trình độ dược đứng bán → Nhân viên phụ việc. Ở chuỗi nhà thuốc, thêm các tầng: quản lý cửa hàng, quản lý khu vực, phòng chuyên môn ở văn phòng chuỗi. Quản lý cửa hàng lo doanh số, nhân sự; dược sĩ phụ trách chuyên môn lo chuyên môn. Một người có thể kiêm cả hai.
Những chức danh có chữ dược mà không phải dược sĩ
Trình dược viên. Người của công ty dược đi giới thiệu thuốc cho bác sĩ, dược sĩ. Nhiều trình dược viên tốt nghiệp ngành dược, nhưng chức danh này là vị trí kinh doanh, tiếng Anh là Medical Representative. Không ghi "Dược sĩ" trên danh thiếp chỉ vì đang làm trình dược viên, trừ khi muốn nêu trình độ ở dòng phụ.
Nhân viên bán thuốc. Ở nhiều nơi người dân gọi mọi người đứng quầy là dược sĩ. Người phụ việc chưa có trình độ dược thì không phải dược sĩ, và không được tư vấn, bán thuốc kê đơn.
Chuyên viên đăng ký thuốc. Người lo hồ sơ đăng ký lưu hành thuốc ở công ty dược, tiếng Anh là Regulatory Affairs Specialist. Thường có bằng dược, nhưng chức danh là chuyên viên.
Kỹ thuật viên dược. Người làm kỹ thuật trong sản xuất, kiểm nghiệm thuốc, tiếng Anh gần với Pharmacy Technician hoặc Laboratory Technician tuỳ việc.
Chuyên viên đảm bảo chất lượng ở nhà máy thuốc. Vị trí QA trong sản xuất dược thường do người có bằng dược đảm nhận và có khi đòi chứng chỉ hành nghề cho người phụ trách. Dù vậy, chức danh trên danh thiếp vẫn là chuyên viên đảm bảo chất lượng, không phải dược sĩ.
Dịch pharmacist, PharmD và các chữ dễ nhầm
Khi dịch hồ sơ hay đọc CV ứng viên học ở nước ngoài, chú ý những chữ sau:
| Tiếng Anh | Nghĩa | Dịch sang tiếng Việt |
|---|---|---|
| Pharmacist | Dược sĩ có giấy phép hành nghề ở nước sở tại | Dược sĩ |
| PharmD (Doctor of Pharmacy) | Bằng dược chuyên nghiệp ở Mỹ, là bằng hành nghề | Bằng dược sĩ (PharmD), không dịch là tiến sĩ dược |
| PhD in Pharmaceutical Sciences | Học vị tiến sĩ nghiên cứu về dược | Tiến sĩ dược học |
| Pharmacist-in-charge, Responsible Pharmacist | Người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở | Dược sĩ phụ trách chuyên môn |
| Clinical Pharmacist | Dược sĩ làm việc cùng đội điều trị | Dược sĩ lâm sàng |
| Pharmacy Technician, Pharmacy Assistant | Người hỗ trợ dược sĩ, phạm vi việc hẹp hơn | Kỹ thuật viên dược, trợ lý dược |
Chữ PharmD là bẫy giống MD ở ngành y: có chữ Doctor nhưng không phải học vị tiến sĩ. Ghi "TS.DS." cho người chỉ có PharmD là nâng học vị sai. Ngược lại, khi dịch sang tiếng Anh cho dược sĩ học trong nước, dùng Pharmacist hoặc Bachelor of Pharmacy theo đúng văn bằng, không dùng PharmD.
Dược sĩ chuyên khoa và học vị trong ngành dược
Sau bằng dược sĩ đại học, người làm dược có hai đường học lên. Đường học thuật dẫn đến thạc sĩ, tiến sĩ dược học, viết tắt ThS.DS., TS.DS. theo thói quen ghép học vị với tên nghề như ngành y. Đường thực hành dẫn đến dược sĩ chuyên khoa cấp I, cấp II, viết tắt DSCKI, DSCKII, phổ biến với dược sĩ làm ở bệnh viện và cơ sở y tế. Hai đường này song song, không quy đổi qua lại trên giấy tờ.
Khi ghi trên bảng tên ở bệnh viện, thứ tự hay gặp là học hàm, học vị hoặc trình độ chuyên khoa, rồi họ tên, rồi chức danh: DSCKII Lục Thanh Tâm – Trưởng khoa Dược, PGS.TS.DS. Kiều Minh Tú – Giảng viên Bộ môn Dược lý. Ở nhà thuốc, bảng tên thường đơn giản hơn: DS. Lục Thanh Tâm kèm chức danh. Không cần ghi cả học vị lẫn chuyên khoa trong một cụm dài.
Một lưu ý cho người đọc hồ sơ: trưởng khoa dược là chức vụ quản lý trong bệnh viện, còn dược sĩ phụ trách chuyên môn là vai trò pháp lý của một cơ sở kinh doanh. Hai khái niệm thuộc hai môi trường khác nhau, nên đừng dịch cả hai thành Head Pharmacist. Trưởng khoa dược là Head of Pharmacy Department, phụ trách chuyên môn là Pharmacist-in-charge.
Danh thiếp, bảng tên và chữ ký email
Mẫu dưới đây dùng tên giả định, sắp theo nơi làm việc:
- Bảng tên tại nhà thuốc: DS. Hứa Mỹ Linh – Dược sĩ phụ trách chuyên môn. Nhiều nơi yêu cầu nhân viên đeo bảng tên ghi rõ chức danh chuyên môn để người mua biết đang được ai tư vấn.
- Bảng tên người đứng bán có trình độ trung cấp dược: Châu Thị Hồng – Nhân viên tư vấn, trình độ dược trung cấp. Ghi trung thực trình độ giúp người mua biết khi nào cần hỏi thêm dược sĩ phụ trách.
- Danh thiếp trình dược viên: Mạc Quang Vinh – Trình dược viên, Công ty Cổ phần Dược P. Nếu công ty dùng tên tiếng Anh: Medical Representative.
- Chữ ký email dược sĩ lâm sàng: ThS.DS. Hứa Mỹ Linh | Dược sĩ lâm sàng | Khoa Dược, Bệnh viện Q. Ngành dược quen ghép học vị với tên nghề như ngành y.
Lỗi hay gặp nhất là ghi "Dược sĩ" cho mọi người đứng quầy, và ghi "DS." trước tên của người tốt nghiệp ngành khác đang làm quản lý cửa hàng. Ghi đúng giúp chính nhà thuốc khi có đoàn kiểm tra, vì hồ sơ nhân sự và bảng tên phải khớp nhau.
Bốn câu hỏi để biết bạn nên ghi chức danh gì
Nếu bạn học ngành dược và đang băn khoăn danh thiếp, CV nên ghi gì, trả lời lần lượt:
- Văn bằng của bạn ghi gì? Bằng đại học ngành dược thì ghi DS. được; trung cấp, cao đẳng thì ghi rõ trình độ.
- Bạn có chứng chỉ hành nghề dược chưa, phạm vi nào? Có thì ghi ở mục chứng chỉ của CV, kèm phạm vi hoạt động ghi trên chứng chỉ.
- Bạn có đang đứng tên phụ trách chuyên môn ở cơ sở nào không? Có thì chức danh trên bảng tên là dược sĩ phụ trách chuyên môn; không thì chỉ ghi dược sĩ hoặc vị trí bạn đang làm.
- Vị trí hiện tại là chuyên môn hay kinh doanh? Trình dược viên, quản lý cửa hàng, chuyên viên đăng ký thuốc là chức danh công việc; trình độ dược ghi ở dòng phụ hoặc mục học vấn.
Với người chuyển từ nhà thuốc sang công ty dược, CV nên tách rõ hai giai đoạn: Dược sĩ phụ trách chuyên môn, Nhà thuốc R, 2019–2022 và Trình dược viên, Công ty Cổ phần Dược P, 2022 đến nay. Nhà tuyển dụng đọc vào là hiểu ngay bạn có cả nền chuyên môn lẫn kinh nghiệm thị trường.
Câu hỏi thường gặp
Người bán thuốc ở nhà thuốc có phải ai cũng là dược sĩ không?
Không. Nhà thuốc phải có dược sĩ phụ trách chuyên môn, người đứng bán phải có trình độ dược theo quy định, còn nhân viên phụ việc có thể chưa có trình độ dược. Bảng tên ghi rõ chức danh giúp bạn biết đang hỏi ai.
Dược sĩ phụ trách chuyên môn cần điều kiện gì?
Ở nhà thuốc, thường cần bằng đại học ngành dược, chứng chỉ hành nghề dược và thời gian thực hành theo quy định. Điều kiện cụ thể cho từng loại cơ sở nằm trong luật về dược và văn bản hướng dẫn hiện hành.
Trình dược viên có phải là dược sĩ không?
Không nhất thiết. Trình dược viên là chức danh kinh doanh của công ty dược. Nhiều người có bằng dược, nhưng cũng có người học ngành y, sinh học. Danh thiếp nên ghi chức danh trình dược viên, trình độ ghi ở dòng phụ nếu cần.
PharmD có phải là tiến sĩ dược không?
Không. PharmD là bằng dược chuyên nghiệp ở Mỹ, là bằng hành nghề tương tự MD ở ngành y. Tiến sĩ nghiên cứu về dược là PhD in Pharmaceutical Sciences. Không ghi TS. cho người chỉ có PharmD.
Dược sĩ lâm sàng khác dược sĩ khoa dược thế nào?
Dược sĩ lâm sàng làm việc gần đội điều trị, rà đơn, tư vấn bác sĩ về liều, tương tác, theo dõi phản ứng có hại. Dược sĩ khoa dược lo cấp phát, quản lý, cung ứng thuốc. Một bệnh viện có cả hai nhóm, đôi khi một người kiêm.
Dược sĩ tiếng Anh là gì?
Dịch là pharmacist. Người phụ trách chuyên môn dịch là pharmacist-in-charge hoặc responsible pharmacist. Người tốt nghiệp đại học dược ở Việt Nam ghi văn bằng là Bachelor of Pharmacy hoặc theo đúng tên tiếng Anh in trên bằng.