Founder là người lập ra công ty, dịch là nhà sáng lập; co-founder là người cùng lập ra công ty với người khác, dịch là đồng sáng lập. Đây là cách ghi nhận nguồn gốc, không phải chức danh quản lý và không có trong Luật Doanh nghiệp 2020. Một người có thể là founder mà không còn giữ chức gì, hoặc đã bán hết cổ phần, vẫn được gọi là nhà sáng lập vì đó là sự thật lịch sử.
Luật chỉ có khái niệm gần nhất là "cổ đông sáng lập" ở công ty cổ phần, với nghĩa hẹp hơn nhiều. Chữ founder vì vậy rất dễ bị dùng tuỳ tiện: người vào làm năm thứ hai tự nhận co-founder, công ty ghi "Founder & CEO & Chairman" trên một dòng, hoặc nhầm founder với chủ sở hữu. Bài này đặt các chữ ấy cạnh nhau và chỉ cách ghi cho thật.
Founder, cổ đông sáng lập, chủ sở hữu, CEO: bốn chữ, bốn nghĩa
Bốn chữ dưới đây có thể cùng thuộc về một người, nhưng mỗi chữ trả lời một câu hỏi khác.
| Chữ | Trả lời câu hỏi | Căn cứ | Có thể mất không |
|---|---|---|---|
| Founder, nhà sáng lập | Ai lập ra công ty? | Sự thật lịch sử, ghi nhận của những người cùng lập | Không mất, kể cả khi đã rời công ty |
| Cổ đông sáng lập | Ai sở hữu cổ phần phổ thông và ký tên trong danh sách cổ đông sáng lập khi lập công ty cổ phần? | Luật Doanh nghiệp 2020, hồ sơ đăng ký | Danh sách được ghi nhận lúc thành lập; tỷ lệ sở hữu thay đổi theo chuyển nhượng |
| Chủ sở hữu, thành viên góp vốn, cổ đông | Ai đang nắm vốn? | Sổ đăng ký thành viên, sổ cổ đông | Mất khi chuyển nhượng hết phần vốn |
| CEO, giám đốc | Ai đang điều hành? | Điều lệ, quyết định bổ nhiệm | Mất khi bị miễn nhiệm hoặc thôi việc |
Nhà sáng lập của một công ty khởi nghiệp sau ba vòng gọi vốn có thể chỉ còn sở hữu mười lăm phần trăm, không còn làm CEO, nhưng vẫn là founder. Ngược lại, nhà đầu tư nắm bốn mươi phần trăm cổ phần không bao giờ là founder nếu không tham gia lập công ty. Đặt các chữ cạnh nhau như bảng này giúp bạn khỏi dùng chữ này để nói điều của chữ kia.
Founder đứng ở đâu trong sơ đồ tổ chức
Vì founder không phải chức danh, nhiều người soạn sơ đồ lúng túng không biết đặt nhà sáng lập vào ô nào. Nguyên tắc: đặt theo chức danh đang giữ, còn chữ "nhà sáng lập" là chú thích bên cạnh tên. Bốn trường hợp hay gặp:
- Founder đang là CEO: nhân viên → trưởng nhóm → CEO (chị Vy, nhà sáng lập) → hội đồng quản trị. Ô của chị Vy ghi "Tổng giám đốc", dòng nhỏ bên dưới ghi "Nhà sáng lập".
- Founder lui về hội đồng quản trị: CEO thuê ngoài → hội đồng quản trị do anh Long (nhà sáng lập) làm chủ tịch. Anh Long không còn trong bộ máy điều hành; trên sơ đồ, đặt anh ở ô hội đồng, không đặt trên đầu CEO như một tầng điều hành.
- Hai co-founder chia vai: đội kỹ thuật → CTO (đồng sáng lập) → CEO (đồng sáng lập). Dù cùng là người sáng lập, một người vẫn báo cáo cho người kia trong bộ máy điều hành. Ghi rõ điều này trên sơ đồ để nhân viên mới không phải đoán ai quyết cuối cùng.
- Founder chỉ còn là cổ đông và cố vấn: không có ô trong sơ đồ điều hành. Nếu muốn ghi nhận, đặt trong mục "Hội đồng cố vấn" hoặc trang lịch sử công ty, không chèn vào giữa các đường báo cáo.
Sai lầm thường thấy là vẽ một ô "Founder" nằm trên ô CEO trong khi founder không giữ chức gì. Sơ đồ như vậy cho nhân viên hiểu rằng có hai đầu ra lệnh, và họ sẽ mang việc lên người dễ nói chuyện hơn thay vì người có trách nhiệm.
Cổ đông sáng lập trong Luật Doanh nghiệp 2020
Ở công ty cổ phần, Luật Doanh nghiệp 2020 định nghĩa cổ đông sáng lập là cổ đông sở hữu ít nhất một cổ phần phổ thông và ký tên trong danh sách cổ đông sáng lập. Công ty cổ phần mới thành lập phải có ít nhất ba cổ đông sáng lập. Trong ba năm đầu, cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập bị hạn chế chuyển nhượng cho người ngoài nhóm sáng lập, trừ khi đại hội đồng cổ đông chấp thuận.
Điểm cần chú ý: cổ đông sáng lập là khái niệm về hồ sơ, không phải về đóng góp thật. Một người chỉ đứng tên cho đủ ba cổ đông, góp ít và không làm gì, vẫn là cổ đông sáng lập trên giấy. Ngược lại, người cùng nghĩ ra sản phẩm, làm không lương suốt năm đầu nhưng chưa đứng tên cổ phần lúc đăng ký thì không phải cổ đông sáng lập, dù mọi người trong công ty gọi là co-founder.
Công ty TNHH không dùng chữ "cổ đông sáng lập"; người góp vốn ban đầu là thành viên. Trên giấy, họ không có danh xưng "sáng lập" riêng. Vì vậy chữ founder trên danh thiếp của một người trong công ty TNHH chỉ là cách tự giới thiệu, không có căn cứ pháp lý nào phía sau. Muốn ghi nhận người cùng lập công ty một cách chính thức, cách chắc nhất là thoả thuận bằng văn bản giữa những người sáng lập.
Ai được tự nhận là co-founder: năm câu kiểm tra
Không có luật nào cấm ai tự gọi mình là co-founder. Nhưng chữ này bị nhà đầu tư, nhà tuyển dụng hỏi kỹ, nên trả lời thật năm câu sau trước khi dùng:
- Bạn có mặt từ trước khi công ty có sản phẩm hoặc khách hàng đầu tiên không?
- Bạn có chịu rủi ro như những người sáng lập khác: làm không lương hoặc lương thấp, góp tiền, bỏ việc ổn định không?
- Bạn có phần vốn sáng lập, hoặc thoả thuận chia cổ phần theo thời gian gắn bó, ký từ những ngày đầu không?
- Những người sáng lập khác có gọi bạn là co-founder khi giới thiệu với nhà đầu tư không?
- Nếu một nhà đầu tư gọi điện hỏi người sáng lập chính "người này có phải co-founder không", câu trả lời có là "có" không chút ngập ngừng?
Có từ bốn câu "có" trở lên thì chữ co-founder đứng vững. Nếu bạn vào sau, nhận nhiều cổ phần thưởng và đóng vai rất lớn, cách ghi trung thực hơn là "nhân sự đầu tiên" hoặc "thành viên ban lãnh đạo từ năm thứ nhất", kèm phần việc cụ thể. Những chữ đó không kém giá trị, và không ai phải xử lý chuyện hiểu lầm sau này.
Founder, co-founder ở nước ngoài và cách dùng trong công ty Việt
Trong giới khởi nghiệp công nghệ ở Mỹ, chữ founder và co-founder được dùng rất nhiều và có trọng lượng thật với nhà đầu tư. Các thoả thuận giữa những người sáng lập thường được ký sớm, ghi rõ ai giữ bao nhiêu phần, chia theo bốn năm gắn bó, ai rời đi thì phần chưa đủ thời gian trả lại công ty. Chữ co-founder đi kèm với những cam kết đó.
Ở công ty gia đình và doanh nghiệp truyền thống Việt Nam, người ta ít dùng chữ founder trên danh thiếp. Người lập công ty thường được gọi là "người sáng lập" trong lịch sử công ty, trong bài phát biểu kỷ niệm thành lập, còn danh thiếp ghi chức danh đang giữ: chủ tịch, giám đốc. Cách này gọn và khớp giấy tờ.
Ở công ty khởi nghiệp Việt Nam, chữ founder phổ biến dần, và hay đi cùng một chức danh điều hành: "Founder & CEO", "Co-founder & CTO". Khi ghi như vậy, nên giữ đúng thứ tự: chữ chỉ nguồn gốc trước, chức danh điều hành sau. Khi người đó thôi điều hành, giữ "Founder" và bỏ phần chức danh, không cần thêm chữ "cựu".
Ghi founder, co-founder trên danh thiếp, CV, hồ sơ: đúng và sai
Mấy cách ghi hay gặp, tên giả định. Cột phải là cách gọn và đúng hơn.
| Tình huống | Ghi chưa ổn | Ghi nên dùng |
|---|---|---|
| Người lập công ty, đang làm giám đốc | Founder & CEO & Chairman & Investor | Nhà sáng lập, Giám đốc / Founder & CEO |
| Người cùng lập, lo công nghệ | Co-Founder và Đồng sáng lập, Giám đốc Công Nghệ | Đồng sáng lập, Giám đốc công nghệ / Co-founder & CTO |
| Nhân viên thứ ba, vào sau khi công ty có khách | Co-founder | Thành viên đầu tiên của đội vận hành (từ 2024) |
| Người sáng lập đã rời công ty, ghi trên CV | Cựu founder | Nhà sáng lập, Công ty TNHH B (2021–2024): xây đội mười hai người, bán hơn hai nghìn đơn hàng đầu tiên |
| Nhà đầu tư thiên thần góp tiền vòng đầu | Co-founder | Nhà đầu tư thiên thần / Angel investor |
Chữ "Founder" viết hoa hay viết thường đều được trong tiếng Anh khi đứng một mình trên danh thiếp. Trong câu văn tiếng Việt, viết "nhà sáng lập" hoặc "đồng sáng lập" không viết hoa, trừ khi đứng ngay trước tên riêng như một danh xưng.
Lỗi hay gặp và vì sao nên tránh
Dùng founder để nói mình là chủ. Nhà sáng lập không đồng nghĩa với người nắm nhiều vốn nhất. Khi gặp ngân hàng hay đối tác hỏi về quyền quyết định, dùng đúng chữ: chủ sở hữu, thành viên góp vốn, cổ đông lớn.
Tranh chấp danh xưng sau khi chia tay. Hai người cùng lập công ty, một người rời đi, người ở lại xoá tên người kia khỏi trang giới thiệu. Chữ co-founder không mất theo cổ phần; xoá tên là sửa lịch sử và dễ dẫn đến tranh cãi công khai. Thoả thuận từ đầu cách ghi nhận khi một người rời đi.
Đặt chữ "co-founder" để giữ người thay cho cổ phần. Một số công ty mời người giỏi vào với lời hứa gọi là co-founder nhưng không có phần vốn sáng lập. Khi công ty gọi vốn, nhà đầu tư xem danh sách cổ đông và thấy không khớp, làm cả hai bên khó xử.
Để chữ founder thay chức danh trên hợp đồng. Hợp đồng phải ghi chức danh quản lý theo điều lệ: giám đốc, chủ tịch. "Founder" không có giá trị đại diện; một hợp đồng ghi "Đại diện: Founder" sẽ bị hỏi lại ngay.
Câu hỏi thường gặp
Founder tiếng Việt là gì?
Founder dịch là nhà sáng lập hoặc người sáng lập; co-founder là đồng sáng lập. Trong văn bản tiếng Việt nên dùng chữ Việt, giữ chữ tiếng Anh cho danh thiếp mặt Anh hoặc hồ sơ gửi đối tác nước ngoài.
Founder và CEO khác nhau thế nào?
Founder nói ai lập ra công ty, CEO nói ai đang điều hành. Một người có thể vừa là founder vừa là CEO; khi công ty lớn, founder có thể nhường ghế CEO cho người thuê ngoài và vẫn là nhà sáng lập.
Cổ đông sáng lập có phải là founder không?
Thường trùng nhau nhưng không phải luôn luôn. Cổ đông sáng lập là khái niệm pháp lý trong hồ sơ công ty cổ phần; founder là ghi nhận về việc ai thật sự lập ra công ty. Có người đứng tên cổ đông sáng lập cho đủ số lượng mà không tham gia lập công ty.
Công ty có thể có bao nhiêu co-founder?
Không có giới hạn trong luật. Thực tế công ty khởi nghiệp thường có hai đến bốn người đồng sáng lập. Con số lớn hơn không sai, nhưng nhà đầu tư thường hỏi kỹ vai của từng người và cách chia quyền quyết định.
Người vào làm sau có được gọi là co-founder không?
Có thể, nếu những người sáng lập ban đầu đồng ý và người đó có phần vốn, rủi ro tương đương từ rất sớm. Nếu vào khi công ty đã có sản phẩm và khách hàng, ghi nhận bằng chức danh và cổ phần thưởng thường trung thực hơn chữ co-founder.
Đã rời công ty có còn ghi founder trên CV được không?
Được, vì nhà sáng lập là sự thật lịch sử. Ghi kèm khoảng thời gian, tên công ty và vài kết quả cụ thể. Không cần chữ "cựu" trước founder; khoảng thời gian đã cho người đọc biết bạn không còn ở đó.