ChucDanh.comChức Danh
Học vị, chức danh khoa học và chức danh hành nghề

Kỹ sư là gì: bằng kỹ sư, chức danh kỹ sư và kỹ sư có chứng chỉ hành nghề

Chữ kỹ sư có ba nghĩa: danh hiệu tốt nghiệp, chức danh công việc và người được cấp chứng chỉ hành nghề. Phân biệt từng nghĩa, dịch engineer và ghi đúng trên danh thiếp.

Two Vietnamese engineers in hard hats and reflective vests inspect steel beams on a construction site at dusk, wide shot from a low angle, orange sunset light and dust

Kỹ sư là chữ được dùng theo ba nghĩa khác nhau: danh hiệu ghi trên bằng tốt nghiệp đại học khối kỹ thuật, chức danh công việc trong doanh nghiệp (kỹ sư dự án, kỹ sư phần mềm), và người được cấp chứng chỉ hành nghề để ký hồ sơ trong những lĩnh vực luật bắt buộc như xây dựng. Ba nghĩa này hay trùng trên cùng một người nhưng không bắt buộc đi cùng nhau.

Một người tốt nghiệp kỹ sư có thể làm chức danh chuyên viên kinh doanh. Một người tốt nghiệp cử nhân công nghệ thông tin vẫn có chức danh kỹ sư phần mềm. Và một kỹ sư xây dựng có bằng, có chức danh, vẫn chưa được ký bản vẽ nếu chưa có chứng chỉ hành nghề đúng hạng. Phần dưới tách ba nghĩa ra, kèm cách dịch engineer và cách ghi cho đúng.

Ba nghĩa của chữ kỹ sư đặt cạnh nhau

Bảng này là phần nên đọc kỹ nhất, vì gần như mọi nhầm lẫn về chữ kỹ sư đều do trộn ba cột:

NghĩaTừ đâu mà cóVí dụGhi ở đâu
Danh hiệu tốt nghiệpHoàn thành chương trình đào tạo kỹ sư, được cấp bằngKỹ sư cơ khí, kỹ sư điệnMục học vấn trên CV, KS. trước tên trong văn bản trang trọng
Chức danh công việcDoanh nghiệp đặt tên vị tríKỹ sư dự án, kỹ sư bảo trì, kỹ sư phần mềmHợp đồng lao động, danh thiếp, chữ ký email
Người có chứng chỉ hành nghềĐược cơ quan có thẩm quyền cấp chứng chỉ theo lĩnh vực và hạngChứng chỉ thiết kế kết cấu hạng II, giám sát thi công hạng IHồ sơ năng lực, hồ sơ dự thầu, khung chữ ký bản vẽ
Chức danh nghề nghiệp viên chứcXếp hạng trong đơn vị sự nghiệp công lậpKỹ sư, kỹ sư chính, kỹ sư cao cấpHồ sơ viên chức, quyết định xếp lương

Dòng cuối là nghĩa thứ tư mà người làm ở khu vực công gặp thêm. "Kỹ sư chính" ở đây là hạng nghề nghiệp, không phải "kỹ sư trưởng" trong doanh nghiệp. Tên gọi, hạng và tiêu chuẩn của chức danh nghề nghiệp đã thay đổi theo từng đợt cải cách, nên người cần xếp hạng nên tra văn bản hiện hành của ngành mình.

Bằng kỹ sư: danh hiệu tốt nghiệp, không phải bậc học riêng

Ở Việt Nam, chương trình kỹ sư thuộc trình độ đại học, giống cử nhân, chỉ khác ở ngành và khối lượng chương trình. Người tốt nghiệp ngành kỹ thuật thường nhận bằng ghi danh hiệu kỹ sư, người học ngành công nghệ có nơi cấp bằng cử nhân. Một số chương trình kỹ sư có khối lượng lớn được xếp vào trình độ chuyên sâu cao hơn bằng đại học thông thường, chi tiết tuỳ quy định đào tạo và từng trường. Muốn biết chính xác bằng của mình nằm ở đâu, đọc phụ lục văn bằng hoặc hỏi phòng đào tạo của trường.

Khi tuyển dụng, nhiều doanh nghiệp ghi "tốt nghiệp kỹ sư hoặc cử nhân ngành liên quan". Họ quan tâm đến ngành và năng lực hơn là chữ kỹ sư hay cử nhân trên bằng. Ngược lại, có những vị trí luật yêu cầu chuyên môn đào tạo phù hợp, như người chủ trì thiết kế công trình phải có trình độ đúng chuyên ngành; ở đó bằng mới thật sự quan trọng.

Viết tắt KS. trước tên là thói quen ở văn bản trang trọng trong nước, như danh sách cán bộ kỹ thuật của một dự án. Có bằng thạc sĩ thì ghi ThS., không ghép thành ThS.KS. Trên danh thiếp doanh nghiệp, KS. thường được bỏ vì dòng chức danh đã nói rõ.

Chức danh kỹ sư trong doanh nghiệp: tên vị trí, không đòi bằng kỹ sư

Doanh nghiệp đặt chức danh theo việc. Kỹ sư dự án theo dõi tiến độ, khối lượng, chất lượng một dự án; kỹ sư bảo trì giữ cho máy móc chạy; kỹ sư quy trình tối ưu cách sản xuất; kỹ sư phần mềm viết và duy trì hệ thống. Chữ kỹ sư ở đây báo hiệu công việc có hàm lượng kỹ thuật và người làm phải tự giải quyết vấn đề, chứ không yêu cầu bằng kỹ sư.

Vị trí của kỹ sư trong sơ đồ thường như sau: Kỹ sư → Kỹ sư chính hoặc kỹ sư cấp cao (Senior Engineer) → Trưởng nhóm kỹ thuật → Trưởng phòng kỹ thuật → Giám đốc kỹ thuật. Ở nhà máy, kỹ sư thường báo cáo cho trưởng bộ phận như trưởng phòng bảo trì, còn tổ trưởng, kỹ thuật viên lại báo cáo cho kỹ sư về mặt chuyên môn. Ở công ty phần mềm, chuỗi này là kỹ sư, kỹ sư cấp cao, trưởng nhóm, quản lý kỹ thuật.

Kỹ thuật viên khác kỹ sư ở phạm vi: kỹ thuật viên làm theo quy trình đã có, sửa chữa, vận hành, đo kiểm; kỹ sư thiết kế, tính toán, chọn phương án và chịu trách nhiệm kỹ thuật cho kết quả. Một kỹ thuật viên lành nghề có thể giỏi tay hơn kỹ sư mới ra trường, nhưng phần quyết định phương án vẫn thuộc về kỹ sư.

Chứng chỉ hành nghề: khi chữ kỹ sư gắn với chữ ký

Lĩnh vực nào cần chứng chỉ. Hoạt động xây dựng là ví dụ rõ nhất: người chủ trì thiết kế, giám sát thi công, khảo sát, định giá xây dựng, quản lý dự án phải có chứng chỉ hành nghề phù hợp theo Luật Xây dựng 2014 và sửa đổi năm 2020. Các ngành khác như điện, phòng cháy chữa cháy, kiểm định thiết bị có quy định riêng.

Chứng chỉ có hạng. Chứng chỉ hành nghề xây dựng chia hạng theo kinh nghiệm và quy mô công trình người đó đã tham gia. Hạng quyết định công trình cấp nào người đó được chủ trì. Điều kiện cụ thể từng hạng nằm trong văn bản hướng dẫn và đã đổi nhiều lần.

Chứng chỉ không thay chức danh. Có chứng chỉ giám sát hạng II không làm bạn thành "giám sát trưởng". Chức danh vẫn do doanh nghiệp bổ nhiệm; chứng chỉ chỉ là điều kiện để được giao việc đó.

Ghi chứng chỉ thế nào. Trong hồ sơ năng lực, ghi đủ lĩnh vực, hạng, số chứng chỉ và hạn: Kỹ sư Đặng Văn Toàn – Chứng chỉ hành nghề thiết kế kết cấu công trình dân dụng, hạng II. Trên danh thiếp, ghi gọn ở dòng phụ hoặc bỏ.

Mượn chứng chỉ là rủi ro thật. Đứng tên chủ trì mà không thực sự làm, hoặc cho doanh nghiệp khác dùng tên mình trong hồ sơ, khiến người giữ chứng chỉ chịu trách nhiệm khi công trình có sự cố.

Dịch engineer cho đúng theo từng nước

Engineer trong tiếng Anh cũng có nhiều nghĩa như kỹ sư trong tiếng Việt. Ở một số nước, một vài chữ được pháp luật bảo vệ, không phải ai cũng được ghi.

Chức danh tiếng AnhNơi hay gặpNghĩaDịch sang tiếng Việt
EngineerMọi nơiChức danh công việc chungKỹ sư
Professional Engineer (PE)MỹKỹ sư được cấp phép, có quyền đóng dấu bản vẽKỹ sư có chứng chỉ hành nghề (PE)
Chartered Engineer (CEng)Anh và các nước theo hệ AnhKỹ sư được hội nghề nghiệp công nhậnKỹ sư được công nhận nghề nghiệp (CEng)
Software EngineerCông ty công nghệNgười phát triển phần mềmKỹ sư phần mềm
Field Engineer, Service EngineerCông ty thiết bịNgười lắp đặt, bảo trì tại chỗ kháchKỹ sư hiện trường, kỹ sư dịch vụ
TechnicianMọi nơiNgười vận hành, sửa chữa theo quy trìnhKỹ thuật viên

Lưu ý khi dịch CV ra tiếng Anh cho công việc ở nước ngoài: đừng tự ghi PE hay CEng vì thấy mình có chứng chỉ hành nghề trong nước. Hai danh hiệu này do nước đó cấp. Cách an toàn là ghi nguyên văn chứng chỉ của Việt Nam bằng tiếng Anh, kèm hạng và lĩnh vực.

Mẫu ghi chữ kỹ sư cho từng chỗ

Giả sử anh Đặng Văn Toàn tốt nghiệp kỹ sư xây dựng, có chứng chỉ thiết kế kết cấu hạng II, đang làm chủ nhiệm thiết kế ở Công ty Cổ phần Tư vấn D:

  • Danh thiếp: Đặng Văn Toàn – Chủ nhiệm thiết kế kết cấu, Công ty Cổ phần Tư vấn D. Chức danh công việc là thứ đối tác cần.
  • Khung tên bản vẽ: Chủ trì thiết kế: KS. Đặng Văn Toàn, kèm thông tin chứng chỉ theo mẫu khung tên của đơn vị.
  • CV: Kỹ sư Xây dựng dân dụng và công nghiệp, Trường Đại học X, năm 2014. Chứng chỉ hành nghề thiết kế kết cấu công trình dân dụng, hạng II.
  • Hợp đồng lao động: Chức danh: Chủ nhiệm thiết kế kết cấu. Không ghi "Kỹ sư hạng II" vì đó là hạng chứng chỉ, không phải chức danh.

Câu hỏi để tự kiểm: dòng bạn đang ghi trả lời câu "học gì", "làm vị trí gì", hay "được phép ký gì"? Mỗi chỗ dùng chỉ cần đúng một trong ba câu trả lời.

Đọc các chức danh kỹ sư hay gặp trong tin tuyển dụng

Tin tuyển dụng ngành xây dựng, sản xuất hay dùng tên vị trí ghép với chữ kỹ sư. Nghĩa thật của những tên hay gặp nhất:

  • Kỹ sư giám sát: người của chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn theo dõi nhà thầu thi công đúng thiết kế, đúng chất lượng. Không phải người của nhà thầu.
  • Kỹ sư hiện trường, kỹ sư thi công: người của nhà thầu, tổ chức thi công trên công trường, báo cáo cho chỉ huy trưởng công trường.
  • Kỹ sư dự toán, kỹ sư khối lượng (QS): tính khối lượng, lập dự toán, kiểm thanh toán. QS là viết tắt của Quantity Surveyor.
  • Kỹ sư M&E: phụ trách hệ thống cơ điện trong công trình, M&E là viết tắt của Mechanical and Electrical, tức cơ khí và điện.
  • Kỹ sư QA/QC: QA (Quality Assurance) là đảm bảo chất lượng bằng quy trình, QC (Quality Control) là kiểm tra chất lượng sản phẩm. Một người có thể kiêm cả hai ở công ty nhỏ.
  • Kỹ sư quy trình (Process Engineer): ở nhà máy, người thiết kế và cải tiến cách sản xuất, không phải người đứng máy.

Khi ứng tuyển, đọc kỹ dòng "báo cáo cho" trong tin. Cùng tên kỹ sư giám sát, người làm cho chủ đầu tư và người làm cho nhà thầu đứng ở hai phía của bàn họp, và chức danh trên danh thiếp nên nói rõ đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ sư và cử nhân cái nào cao hơn?

Cả hai thuộc trình độ đại học, khác nhau chủ yếu ở ngành và khối lượng chương trình. Một số chương trình kỹ sư chuyên sâu được xếp trình độ cao hơn, cần xem phụ lục văn bằng và quy định của trường để biết chính xác.

Không có bằng kỹ sư có được làm chức danh kỹ sư không?

Được, với phần lớn chức danh trong doanh nghiệp như kỹ sư phần mềm, kỹ sư bảo trì. Doanh nghiệp đặt tên vị trí theo việc. Riêng những việc luật yêu cầu chứng chỉ hành nghề thì phải đáp ứng điều kiện về trình độ chuyên môn.

Kỹ sư chính là gì?

Trong khu vực công, kỹ sư chính là một hạng chức danh nghề nghiệp viên chức, trên kỹ sư và dưới kỹ sư cao cấp. Trong doanh nghiệp, kỹ sư chính thường dùng để dịch Senior Engineer hoặc Lead Engineer, tuỳ công ty.

Chứng chỉ hành nghề xây dựng có thời hạn không?

Có. Chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng có thời hạn và cần gia hạn hoặc cấp lại theo quy định. Thời hạn cụ thể và hồ sơ gia hạn nên tra văn bản hướng dẫn hiện hành vì đã thay đổi qua các lần sửa luật.

Professional Engineer có tương đương chứng chỉ hành nghề ở Việt Nam không?

Về ý tưởng thì gần nhau vì đều là giấy phép để ký hồ sơ kỹ thuật. Nhưng PE do bang ở Mỹ cấp, không tự động có giá trị ở Việt Nam và ngược lại, nên không ghi lẫn hai danh hiệu.

Kỹ sư và kỹ thuật viên khác nhau ở điểm nào?

Kỹ sư thiết kế, tính toán, chọn phương án và chịu trách nhiệm kỹ thuật cho kết quả. Kỹ thuật viên vận hành, lắp đặt, sửa chữa, đo kiểm theo quy trình có sẵn. Hai vị trí bổ sung cho nhau trong cùng một đội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138