Luật sư là người đã đủ điều kiện hành nghề theo Luật Luật sư 2006 (sửa đổi năm 2012): có bằng cử nhân luật, được đào tạo nghề luật sư, qua tập sự và kiểm tra, được cấp chứng chỉ hành nghề, gia nhập một đoàn luật sư và có thẻ luật sư. Thiếu một trong các bước ấy thì không được gọi mình là luật sư, dù làm công việc pháp lý rất giỏi.
Nhiều người có chuyên môn luật nhưng không phải luật sư: cử nhân luật, luật gia, chuyên viên pháp chế, luật sư tập sự, nhân viên văn phòng luật. Dưới đây là bảng phân biệt, sơ đồ một công ty luật, cách dịch lawyer, attorney, solicitor, counsel, và những dòng danh thiếp đúng, sai mà người trong nghề nhìn là thấy ngay.
Đường đi để được gọi là luật sư
Mỗi bước dưới đây là điều kiện của bước sau. Chi tiết thời gian và hồ sơ nằm trong luật và văn bản hướng dẫn, nên tra bản hiện hành khi cần:
- Có bằng cử nhân luật. Đây là điểm xuất phát, không phải đích đến. Người có bằng này gọi là cử nhân luật.
- Học khoá đào tạo nghề luật sư. Khoá học dạy kỹ năng hành nghề: tư vấn, tranh tụng, đạo đức nghề nghiệp. Một số người được miễn đào tạo theo quy định.
- Tập sự tại một tổ chức hành nghề luật sư. Trong giai đoạn này, người đó là luật sư tập sự, làm việc dưới sự hướng dẫn của một luật sư.
- Qua kỳ kiểm tra kết quả tập sự. Đạt thì đủ điều kiện đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề luật sư.
- Được cấp chứng chỉ, gia nhập đoàn luật sư, nhận thẻ luật sư. Từ đây người đó mới hành nghề và tự giới thiệu là luật sư.
Chứng chỉ và thẻ là hai thứ khác nhau: chứng chỉ chứng nhận đủ điều kiện hành nghề, thẻ chứng nhận đang là thành viên một đoàn luật sư và được hành nghề. Người có chứng chỉ mà chưa gia nhập đoàn thì chưa có thẻ, chưa được hành nghề luật sư.
Luật sư, luật gia, pháp chế: bảng phân biệt
Năm danh xưng hay xuất hiện cùng nhau trong một văn phòng hoặc một phòng pháp chế doanh nghiệp:
| Danh xưng | Điều kiện | Được làm gì | Không được làm gì |
|---|---|---|---|
| Cử nhân luật | Có bằng đại học ngành luật | Làm công việc pháp lý trong cơ quan, doanh nghiệp | Tự xưng luật sư, đại diện tranh tụng với tư cách luật sư |
| Luật gia | Người được đào tạo luật và làm công tác pháp luật; thường dùng cho hội viên hội nghề nghiệp của người làm luật | Nghiên cứu, tư vấn trong phạm vi tổ chức mình, tham gia trợ giúp pháp lý theo quy định | Hành nghề như luật sư |
| Luật sư tập sự | Đang tập sự tại tổ chức hành nghề luật sư | Giúp luật sư hướng dẫn, một số việc theo phân công và quy định | Ký văn bản tư vấn với tư cách luật sư, tự ghi "Luật sư" |
| Chuyên viên pháp chế | Chức danh do doanh nghiệp, cơ quan đặt | Soạn, rà hợp đồng, theo dõi tuân thủ cho tổ chức mình | Cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách ngoài với tư cách luật sư |
| Luật sư | Có chứng chỉ hành nghề và thẻ luật sư | Tư vấn, đại diện, bào chữa, tranh tụng theo quy định | Hành nghề ngoài hình thức luật cho phép |
Một chuyên viên pháp chế có thể đồng thời là luật sư nếu đã có thẻ và hành nghề với tư cách cá nhân theo hợp đồng lao động với doanh nghiệp. Khi đó danh thiếp có thể ghi Luật sư Hồ Minh Châu – Trưởng phòng Pháp chế. Nếu chưa có thẻ, chỉ ghi chức danh pháp chế.
Sơ đồ một công ty luật và chức danh bên trong
Ở tổ chức hành nghề luật sư, các chức danh thường gặp theo chiều từ trên xuống: Luật sư thành viên (Partner) → Luật sư cộng sự cấp cao (Senior Associate) → Luật sư cộng sự (Associate) → Luật sư tập sự, chuyên viên pháp lý (Trainee, Paralegal) → Thư ký pháp lý. Luật sư thành viên là người cùng sở hữu công ty luật hợp danh hoặc là thành viên công ty luật trách nhiệm hữu hạn, chịu trách nhiệm cuối với hồ sơ của khách.
Cẩn thận với chữ Associate. Ở nhiều công ty luật, Associate là luật sư đã có thẻ, làm công ăn lương. Nhưng có nơi dùng Associate cho cả người chưa có thẻ, như chuyên viên pháp lý. Khi dịch danh thiếp tiếng Anh sang tiếng Việt, đừng tự động dịch Associate là luật sư cộng sự; hỏi người đó đã có thẻ luật sư chưa.
Paralegal là trợ lý pháp lý: tra cứu, chuẩn bị hồ sơ, theo dõi thời hạn. Đây là nghề riêng, phổ biến ở Mỹ, ở Việt Nam thường gọi là chuyên viên pháp lý hoặc trợ lý luật sư. Of Counsel là luật sư cố vấn, thường là người nhiều kinh nghiệm, cộng tác lâu dài nhưng không phải thành viên.
Dịch lawyer, attorney, solicitor, counsel
Tiếng Anh có nhiều từ cho người làm luật, khác nhau theo nước và theo nơi làm việc. Bảng này giúp bạn chọn đúng khi dịch:
| Từ tiếng Anh | Nơi dùng | Nghĩa | Dịch an toàn |
|---|---|---|---|
| Lawyer | Mọi nơi | Từ chung cho người hành nghề luật | Luật sư (nếu người đó có thẻ) |
| Attorney, Attorney-at-law | Mỹ | Luật sư đã được cấp phép hành nghề ở một bang | Luật sư |
| Solicitor | Anh và một số nước theo hệ Anh | Luật sư tư vấn, soạn giấy tờ, làm việc trực tiếp với khách | Luật sư tư vấn (solicitor) |
| Barrister | Anh và một số nước theo hệ Anh | Luật sư tranh tụng tại toà cấp cao | Luật sư tranh tụng (barrister) |
| Legal Counsel, In-house Counsel | Doanh nghiệp | Người phụ trách pháp lý nội bộ | Chuyên viên pháp chế, cố vấn pháp lý nội bộ |
| General Counsel | Doanh nghiệp lớn | Người đứng đầu khối pháp chế | Giám đốc pháp chế |
Điểm hay nhầm là Legal Counsel. Ở công ty nước ngoài, người giữ chức danh này có thể có hoặc không có thẻ luật sư; chức danh chỉ nói vị trí, không nói giấy phép. Dịch sang tiếng Việt thì dùng "pháp chế" hoặc "cố vấn pháp lý", chỉ thêm chữ "luật sư" khi đã biết chắc.
Danh thiếp và chữ ký: đúng và sai
Ghi sai danh xưng luật sư không chỉ là chuyện xấu hổ; tự xưng luật sư khi chưa có thẻ có thể bị xử lý. Vài mẫu để đối chiếu:
- Đúng, luật sư có thẻ: Luật sư Hồ Minh Châu – Luật sư thành viên, Công ty Luật TNHH E.
- Đúng, đang tập sự: Phan Gia Bảo – Luật sư tập sự, Công ty Luật TNHH E. Chữ "tập sự" phải đi liền, không được rút gọn.
- Đúng, pháp chế chưa có thẻ: Lý Thảo Vy – Chuyên viên Pháp chế, Công ty Cổ phần F.
- Sai: LS. Phan Gia Bảo trên danh thiếp của người đang tập sự; Luật sư Lý Thảo Vy cho chuyên viên pháp chế chưa có thẻ; Ths. Luật sư ghép học vị với danh xưng nghề sai thứ tự và sai chính tả.
- Chữ ký email tiếng Anh: Ho Minh Chau | Partner | Attorney-at-law nếu công ty quen kiểu Mỹ; Ho Minh Chau | Partner, Lawyer là cách trung tính hơn.
Nếu bạn là luật sư và có học vị, thứ tự thường gặp là Luật sư, ThS. Hồ Minh Châu hoặc ThS. LS. Hồ Minh Châu, tuỳ thói quen văn phòng. Chọn một kiểu cho cả đội để danh thiếp đồng bộ.
Văn phòng luật sư và công ty luật: ai đứng đầu, ghi chức danh gì
Luật cho phép luật sư hành nghề trong hai loại tổ chức chính: văn phòng luật sư và công ty luật, hoặc hành nghề với tư cách cá nhân. Văn phòng luật sư do một luật sư thành lập, người đó là Trưởng văn phòng và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Công ty luật có thể là công ty luật hợp danh hoặc công ty luật trách nhiệm hữu hạn; người đứng đầu điều hành thường mang chức danh Giám đốc, và người đó cũng phải là luật sư.
Vì vậy trên danh thiếp, "Trưởng văn phòng" và "Giám đốc công ty luật" là hai chức danh tương ứng với hai loại hình, không phải hai cấp bậc. Đừng dịch máy móc "Trưởng văn phòng luật sư" thành Office Manager, vì Office Manager trong tiếng Anh là người quản lý hành chính văn phòng. Cách dịch sát hơn là Head of Law Office hoặc Managing Lawyer.
Khi soạn hợp đồng dịch vụ pháp lý, phần thông tin bên cung cấp dịch vụ phải ghi đúng tên tổ chức hành nghề và người đại diện theo đúng chức danh: Đại diện: Luật sư Hồ Minh Châu, chức vụ: Giám đốc. Nếu luật sư hành nghề với tư cách cá nhân cho doanh nghiệp, họ không đứng tên ký hợp đồng dịch vụ cho khách bên ngoài.
Câu hỏi để tự xác định nên ghi gì
Bạn có thẻ luật sư còn hiệu lực không? Có thì được ghi "Luật sư". Chỉ có chứng chỉ hành nghề mà chưa gia nhập đoàn thì chưa ghi.
Bạn đang hành nghề ở đâu? Trong tổ chức hành nghề luật sư thì ghi chức danh nội bộ kèm tên tổ chức. Hành nghề với tư cách cá nhân theo hợp đồng lao động với doanh nghiệp thì ghi chức danh doanh nghiệp, có thể thêm chữ luật sư phía trước.
Khách cần biết điều gì? Khách của công ty luật cần biết bạn là luật sư hay chưa. Đồng nghiệp trong doanh nghiệp cần biết bạn phụ trách mảng pháp lý nào. Ghi theo người đọc.
Có chữ nào trên danh thiếp có thể khiến khách hiểu bạn là luật sư khi chưa phải? Associate, Lawyer, Counsel ở mặt tiếng Anh là những chữ cần soát. Nếu có thể gây hiểu nhầm, thêm "Trainee" hoặc dùng "Legal Executive".
Thẻ của bạn còn hiệu lực không? Luật sư tạm ngừng hành nghề, chuyển sang làm công chức hoặc bị xoá tên khỏi đoàn thì phải thôi dùng danh xưng luật sư trong công việc. Danh thiếp in từ trước cần thu lại; chữ ký email cần sửa ngay trong tuần, vì đó là chỗ khách nhìn thấy nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Cử nhân luật có phải là luật sư không?
Không. Cử nhân luật mới là người có bằng đại học ngành luật. Muốn là luật sư phải qua đào tạo nghề, tập sự, kiểm tra, được cấp chứng chỉ hành nghề, gia nhập đoàn luật sư và có thẻ luật sư.
Luật gia và luật sư khác nhau thế nào?
Luật gia là cách gọi người được đào tạo luật và làm công tác pháp luật, thường gắn với hội nghề nghiệp của người làm luật. Luật sư là người có chứng chỉ, thẻ và được hành nghề cung cấp dịch vụ pháp lý theo luật về luật sư.
Luật sư tập sự có được ghi là luật sư trên danh thiếp không?
Không. Danh thiếp phải ghi đầy đủ luật sư tập sự. Viết tắt LS. hoặc bỏ chữ tập sự khiến khách hiểu nhầm và có thể bị coi là tự xưng luật sư khi chưa đủ điều kiện.
Pháp chế doanh nghiệp có cần thẻ luật sư không?
Không bắt buộc. Pháp chế là chức danh nội bộ, phục vụ chính doanh nghiệp. Nhiều người làm pháp chế có thẻ luật sư và hành nghề với tư cách cá nhân, nhưng đó là lựa chọn, không phải điều kiện của vị trí.
Attorney và lawyer khác nhau không?
Ở Mỹ, attorney là luật sư đã được cấp phép hành nghề ở một bang, còn lawyer là từ chung hơn. Trong dịch thuật thông thường sang tiếng Việt, cả hai thường dịch là luật sư nếu người đó đã được cấp phép.
Luật sư thành viên là gì?
Luật sư thành viên là luật sư cùng sở hữu công ty luật hợp danh hoặc là thành viên của công ty luật trách nhiệm hữu hạn. Tiếng Anh thường dùng Partner. Đây là cấp cao nhất trong sơ đồ một công ty luật.