Mở thư bằng chức danh khi bạn viết lần đầu, viết cho người ở cấp cao hơn nhiều, hoặc thư mang tính chính thức; gọi "anh, chị" kèm tên khi đã làm việc qua lại và văn hoá công ty thoải mái. Không có công thức đúng cho mọi nơi, nhưng có những lỗi chắc chắn gây khó chịu: gọi sai chức danh, gọi chức danh thấp hơn thật, gọi tên đầy đủ kèm "Mr." theo họ ở thư tiếng Anh, hoặc xếp người cấp cao ở cuối dòng chào.
Bài này gom các tình huống hay gặp: thư đầu tiên gửi lãnh đạo đối tác, thư cho sếp trực tiếp, thư gửi nhiều người khác cấp, thư tiếng Anh với tên người Việt, thư khi không biết tên hay chức danh, kèm bảng câu mở và câu kết. Thể thức văn bản hành chính gửi cơ quan nhà nước là chuyện riêng, không đi sâu ở đây.
Chức danh hay tên: hỏi ba câu trước khi gõ dòng chào
Câu một: đây là lần đầu bạn viết cho người này chưa? Lần đầu, nhất là với người ở công ty khác, mở bằng chức danh là an toàn: Kính gửi anh Quân, Giám đốc Công ty TNHH K hoặc ngắn hơn Kính gửi Giám đốc Nguyễn Minh Quân. Họ trả lời bằng "Chào em" hay ký tên trơn là tín hiệu bạn có thể bớt trang trọng ở thư sau.
Câu hai: thư có tính chính thức không? Đề nghị báo giá, thông báo chấm dứt, khiếu nại, xác nhận thoả thuận là loại thư có thể được lưu và đọc lại. Dù đã quen, nên giữ chức danh trong dòng chào, vì người đọc thứ hai, thứ ba (sếp của người nhận, phòng pháp chế) không quen bạn.
Câu ba: văn hoá nơi người nhận làm việc là gì? Công ty có vốn nước ngoài, công ty công nghệ thường gọi tên ngay cả với giám đốc. Đơn vị công lập, doanh nghiệp truyền thống thường giữ chức danh lâu hơn. Đọc cách người khác trong chuỗi thư gọi người đó, rồi theo.
Câu mở thư theo tình huống
Các mẫu dưới đây dùng được ngay; thay tên và chức danh cho đúng người nhận:
| Tình huống | Câu mở tiếng Việt | Câu mở tiếng Anh |
|---|---|---|
| Lần đầu gửi lãnh đạo đối tác | Kính gửi anh Nguyễn Minh Quân, Giám đốc Công ty TNHH K, | Dear Mr. Quan, |
| Gửi sếp trực tiếp, việc thường ngày | Chào anh Quân, hoặc Dạ anh Quân, | Hi Quan, |
| Gửi sếp, thư đề xuất chính thức | Kính gửi anh Quân, Giám đốc, | Dear Quan, |
| Gửi phòng ban, không biết tên người | Kính gửi Phòng Mua hàng, Công ty Cổ phần E, | Dear Purchasing Team, |
| Gửi người có học hàm, học vị trong việc chuyên môn | Kính gửi PGS. TS. Trần Văn B, | Dear Dr. Tran, hoặc Dear Professor Tran, |
| Gửi bộ phận tuyển dụng | Kính gửi Bộ phận Tuyển dụng, | Dear Hiring Team, |
Lưu ý dấu phẩy sau dòng chào và một dòng trống trước thân thư. Với thư tiếng Việt, "Kính gửi" dùng cho thư trang trọng, "Gửi" hoặc "Chào" cho thư thường ngày; đừng trộn "Kính gửi" với "Hi" trong cùng dòng. Ở thư tiếng Việt, đặt "anh, chị" trước tên là cách nói chung; gọi "ông, bà" khi người nhận lớn tuổi hơn nhiều, ở đơn vị trang trọng, hoặc khi bạn không biết tuổi và thư mang tính chính thức. Gọi chức danh không kèm tên, như "Kính gửi Giám đốc", hợp khi gửi theo vị trí chứ không theo người, ví dụ thư đề nghị gửi tới giám đốc một chi nhánh mà bạn chưa biết ai đang giữ chức.
Tên người Việt trong thư tiếng Anh
Mr., Ms. đi với họ trong văn hoá Anh Mỹ, nhưng người Việt quen được gọi bằng tên. Theo quy tắc tiếng Anh, "Nguyễn Minh Quân" là "Mr. Nguyen". Nhưng hàng triệu người họ Nguyễn, nên trong công ty Việt, "Mr. Quan" phổ biến và được chấp nhận. Khi viết cho người Việt, dùng "Mr. Quan"; khi người nhận đã tự ký là "Quan Nguyen", có thể theo đúng cách họ ký.
Đừng dùng cả họ tên sau Mr., Ms. "Dear Mr. Nguyen Minh Quan" dài và gượng. Chọn "Dear Mr. Quan" hoặc, nếu không chắc, "Dear Nguyen Minh Quan" không kèm Mr.
Không chắc giới tính thì dùng họ tên đầy đủ. Tên như "Minh", "Anh", "Thanh" có thể là nam hoặc nữ. Viết "Dear Tran Minh Anh" an toàn hơn đoán sai "Mr." hay "Ms.". Dùng "Ms." cho phụ nữ, không cần phân biệt đã kết hôn hay chưa như "Mrs." và "Miss".
Không dùng chức danh trơn làm lời gọi. "Dear Director", "Dear Manager" nghe như thư gửi hàng loạt. Nếu muốn nhấn chức danh, đặt nó sau tên ở thân thư hoặc dòng tiêu đề: "Proposal for the attention of Mr. Quan, General Director".
Gửi một thư cho nhiều người khác cấp
Thư gửi cùng lúc cho giám đốc, trưởng phòng và nhân viên của đối tác nên chào theo thứ tự từ cấp cao xuống: Kính gửi anh Quân, chị Lan và anh Tâm,. Nếu số người từ bốn trở lên, chào chung theo đơn vị: Kính gửi Ban Giám đốc và Phòng Mua hàng Công ty Cổ phần E, hoặc Kính gửi anh chị, cho thư nội bộ.
Ô người nhận cũng có thứ tự. Ô "Đến" là người phải làm hoặc trả lời; ô "Đồng gửi" là người cần biết. Đưa giám đốc đối tác vào ô "Đến" cho một việc mà trưởng phòng của họ xử lý là đẩy việc lên sai người. Nhiều giám đốc chỉ đọc kỹ thư mà họ ở ô "Đến".
Khi trả lời một chuỗi thư mà người cấp cao vừa được thêm vào, câu đầu nên gọi riêng họ một lần: Thưa anh Quân, em xin tóm tắt để anh nắm: .... Đừng bắt người mới vào phải cuộn xuống hai mươi thư để hiểu bối cảnh.
Xưng hô với người ở đơn vị công lập và cơ quan
Thư gửi trường học, bệnh viện, cơ quan thường đọc bởi nhiều người và được lưu như văn bản đến. Giữ giọng trang trọng, dùng "ông, bà" kèm họ tên và chức vụ, không dùng "anh, chị" dù người nhận trẻ tuổi: Kính gửi bà Nguyễn Thị Thu, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở X,. Nếu không biết tên người phụ trách, gửi theo chức vụ và đơn vị: Kính gửi Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở X.
Chức vụ quản lý (hiệu trưởng, giám đốc bệnh viện, trưởng khoa, trưởng phòng) là thứ nên dùng trong lời gọi. Hạng chức danh nghề nghiệp (giáo viên hạng II, bác sĩ hạng III) không dùng để gọi; đó là thông tin hồ sơ, không phải danh xưng.
Với người có học hàm, học vị và thư liên quan chuyên môn, thêm viết tắt trước tên: Kính gửi TS. BS. Lê Văn C, Trưởng khoa Nội. Trong thư hỏi thủ tục hành chính thông thường, chức vụ là đủ, không cần thêm học vị.
Trong nội bộ: gọi sếp, gọi anh chị hay gọi chức danh
Trong công ty, cách gọi thường được quy định ngầm từ người đứng đầu. Nơi giám đốc ký email là "Quân" và gọi mọi người bằng tên, nhân viên gọi "anh Quân" là tự nhiên; viết "Kính gửi Giám đốc" cho một việc nhỏ lại thành cách xa. Nơi trưởng phòng ký "Trưởng phòng Kế toán" ở mọi thư, giữ chức danh trong thư chính thức là an toàn.
Chữ "sếp" dùng được trong nói chuyện và tin nhắn nội bộ thân mật, nhưng tránh trong email có người ngoài đọc hoặc thư có thể được chuyển tiếp: Sếp ơi, em gửi báo cáo đọc lên trong chuỗi thư với khách hàng nghe thiếu chuyên nghiệp. Thay bằng Anh Quân, em gửi anh báo cáo tháng.
Người mới vào nên quan sát hai tuần đầu: đọc các chuỗi thư cũ, xem đồng nghiệp gọi từng người thế nào, rồi theo. Trong lúc chưa chắc, trang trọng hơn một chút luôn ít rủi ro hơn thân mật hơn một chút.
Lỗi xưng hô hay gặp
Rà nhanh thư của bạn trước khi gửi:
| Lỗi | Vì sao khó chịu | Sửa |
|---|---|---|
| Gọi chức danh thấp hơn thật (gọi Phó Giám đốc là Trưởng phòng) | Người nhận thấy bị coi nhẹ | Xem chữ ký thư gần nhất của họ |
| Gọi chức danh cao hơn thật để lấy lòng | Lộ là không biết người nhận | Gọi đúng chức danh |
| Sai chính tả tên | Thấy như thư gửi hàng loạt | Chép tên từ chữ ký của họ |
| "Dear Sir" cho người nhận là nữ | Mặc định giới tính | Dùng họ tên đầy đủ hoặc tên nhóm |
| Chào người cấp thấp trước người cấp cao | Ngược thứ bậc | Xếp từ cao xuống |
| Chào "Hi" với lãnh đạo đối tác lần đầu | Quá thân mật | Dear + tên, hoặc Kính gửi |
Mẹo đơn giản nhất: trước khi gửi thư đầu tiên, tìm chữ ký trong một thư cũ của người nhận hoặc danh thiếp họ đưa. Chức danh và cách viết tên ở đó là thứ họ muốn được gọi.
Câu kết và chữ ký đi cùng cách xưng hô
Câu kết phải cùng độ trang trọng với câu mở. Mở bằng "Kính gửi" thì kết bằng "Trân trọng" hoặc "Trân trọng cảm ơn anh"; mở bằng "Chào anh" thì kết bằng "Cảm ơn anh" là đủ. Trong tiếng Anh, "Dear" đi với "Best regards" hoặc "Kind regards"; "Hi" đi với "Thanks" hay "Best".
Sau câu kết là chữ ký với chức danh của bạn. Khi viết lần đầu cho lãnh đạo đối tác, chữ ký đầy đủ giúp họ biết bạn ở tầng nào và có nên chuyển thư cho trưởng phòng của họ hay không. Một nhân viên viết thẳng cho giám đốc đối tác mà không ghi rõ mình là ai, ở bộ phận nào, thường bị chuyển xuống mà không được trả lời.
Một mẫu đầy đủ cho thư đầu tiên: Kính gửi anh Nguyễn Minh Quân, Giám đốc Công ty TNHH K, / Em là Trần Thị Mai, Nhân viên Chăm sóc khách hàng Công ty Cổ phần H. Em viết thư này theo đề nghị của chị Hà, Trưởng phòng Hành chính – Nhân sự, để gửi anh lịch làm việc tuần sau. / ... / Trân trọng, / Trần Thị Mai, Nhân viên Chăm sóc khách hàng, Công ty Cổ phần H. Câu giới thiệu đầu thư nói ngay bạn là ai và vì sao bạn viết cho người ở cấp cao hơn.
Câu hỏi thường gặp
Email gửi giám đốc nên mở đầu bằng kính gửi hay chào anh?
Lần đầu hoặc thư chính thức thì dùng Kính gửi kèm tên và chức danh. Khi đã làm việc qua lại và giám đốc trả lời thân mật, có thể chuyển sang Chào anh kèm tên cho thư thường ngày.
Viết thư tiếng Anh cho người Việt nên dùng Mr kèm họ hay kèm tên?
Theo quy tắc tiếng Anh, Mr đi với họ, nhưng vì rất nhiều người cùng họ, trong công ty Việt Mr kèm tên như Mr. Quan được chấp nhận rộng rãi. Nếu người nhận ký theo kiểu khác, theo đúng cách họ ký.
Không biết người nhận là nam hay nữ thì chào thế nào?
Dùng họ tên đầy đủ không kèm Mr hay Ms, ví dụ Dear Tran Minh Anh. Trong thư tiếng Việt, có thể dùng Kính gửi anh chị phụ trách hoặc gửi theo tên bộ phận.
Gửi thư cho nhiều người khác cấp thì chào ai trước?
Chào từ cấp cao xuống cấp thấp. Từ bốn người trở lên thì chào chung theo đơn vị, như Kính gửi Ban Giám đốc và Phòng Mua hàng, để dòng chào không quá dài.
Có nên viết Dear Director hay Dear Manager không?
Không nên. Chức danh trơn làm lời gọi nghe như thư gửi hàng loạt. Gọi tên người nhận, còn chức danh đặt ở dòng tiêu đề hoặc trong thân thư nếu cần nhấn.
Gọi nhầm chức danh của người nhận thì xử lý thế nào?
Gửi một thư ngắn xin lỗi và gọi lại đúng chức danh, không cần giải thích dài. Lần sau, chép chức danh và tên từ chữ ký trong thư gần nhất của họ để tránh lặp lại.