Thẩm định viên về giá là người có thẻ thẩm định viên về giá, đã đăng ký hành nghề tại một doanh nghiệp thẩm định giá, và được ký chứng thư, báo cáo thẩm định giá theo Luật Giá 2023. Định giá viên là cách gọi rộng hơn, dùng cho nhiều vị trí trong ngân hàng, công ty bảo hiểm, doanh nghiệp, phần lớn không cần thẻ và không ký chứng thư thẩm định giá.
Rắc rối nằm ở chỗ tiếng Việt dùng chữ "thẩm định" cho rất nhiều việc: thẩm định giá, thẩm định tín dụng, thẩm định dự án, thẩm định hồ sơ. Bài này gom các chức danh có chữ thẩm định, định giá, giám định, đấu giá vào một chỗ, giải nghĩa từng cái, chỉ ra ai cần chứng chỉ, ai ký gì, và dịch sang tiếng Anh thế nào cho người đọc nước ngoài không hiểu sai.
Năm chức danh hay bị gọi lẫn
Bảng đặt các chức danh cạnh nhau theo câu hỏi người dùng hay quan tâm nhất: người này cần giấy phép gì, và ký ra được văn bản gì.
| Chức danh | Làm việc ở đâu | Cần thẻ, chứng chỉ riêng | Sản phẩm ký ra |
|---|---|---|---|
| Thẩm định viên về giá | Doanh nghiệp thẩm định giá | Có: thẻ thẩm định viên về giá, đăng ký hành nghề | Chứng thư và báo cáo thẩm định giá |
| Chuyên viên định giá tài sản bảo đảm | Ngân hàng, công ty tài chính | Không bắt buộc theo luật về giá; theo quy chế nội bộ | Biên bản định giá nội bộ phục vụ cho vay |
| Chuyên viên thẩm định tín dụng | Ngân hàng | Không | Tờ trình thẩm định khoản vay |
| Kỹ sư định giá xây dựng | Đơn vị tư vấn xây dựng | Có: chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng theo luật về xây dựng | Dự toán, tổng mức đầu tư, thẩm tra chi phí |
| Đấu giá viên | Tổ chức hành nghề đấu giá tài sản | Có: chứng chỉ hành nghề đấu giá, thẻ đấu giá viên | Điều hành cuộc đấu giá, biên bản đấu giá |
Thêm hai chức danh gần nghĩa: giám định viên tổn thất của công ty bảo hiểm (xác định nguyên nhân, mức thiệt hại để bồi thường), và giám định viên tư pháp do cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm để giám định theo yêu cầu tố tụng. Cả hai đều không phải thẩm định viên về giá, dù công việc có lúc chạm tới giá trị tài sản.
Thẩm định viên về giá làm phần việc lớn nào
Phần việc lớn của thẩm định viên về giá là đưa ra ý kiến độc lập, có căn cứ về giá trị của một tài sản tại một thời điểm, cho một mục đích cụ thể: thế chấp, mua bán, góp vốn, cổ phần hoá, giải quyết tranh chấp, tính thuế. Họ khảo sát tài sản, thu thập giá giao dịch tương đồng, chọn phương pháp theo tiêu chuẩn thẩm định giá, lập báo cáo và ký chứng thư.
Chữ "mục đích" rất quan trọng. Cùng một căn nhà, giá trị cho mục đích thế chấp ngân hàng có thể khác giá trị cho mục đích mua bán nhanh. Một chứng thư thẩm định giá luôn ghi rõ mục đích và thời điểm; dùng chứng thư sai mục đích, hoặc dùng sau khi hết thời hạn hiệu lực ghi trong đó, là lỗi hay gặp ở doanh nghiệp.
Trong doanh nghiệp thẩm định giá, sơ đồ thường gặp: Chuyên viên thẩm định giá (chưa có thẻ) → Thẩm định viên về giá → Trưởng phòng nghiệp vụ → Giám đốc hoặc người đại diện ký chứng thư. Chuyên viên chưa có thẻ làm khảo sát, thu thập dữ liệu, dựng bảng tính, nhưng tên trên chứng thư phải là người có thẻ. Điều kiện cấp thẻ, thời gian kinh nghiệm và cập nhật kiến thức hằng năm theo văn bản hướng dẫn luật giá; tra bản hiện hành khi cần.
Định giá viên ở ngân hàng và chữ thẩm định trong tín dụng
Ở ngân hàng, bạn sẽ gặp hai nhóm người dễ nhầm. Nhóm thứ nhất là chuyên viên định giá tài sản bảo đảm, thuộc bộ phận định giá hoặc trung tâm định giá, xác định giá trị nhà đất, xe, máy móc mà khách đem thế chấp. Với khoản vay lớn hoặc tài sản phức tạp, ngân hàng thường thuê thêm doanh nghiệp thẩm định giá độc lập, và khi đó chứng thư do thẩm định viên về giá ký.
Nhóm thứ hai là chuyên viên thẩm định tín dụng. Họ không định giá tài sản, mà đánh giá khả năng trả nợ của khách: dòng tiền, phương án kinh doanh, lịch sử tín dụng. Trong tiếng Anh, vị trí này thường là Credit Analyst hoặc Credit Appraisal Officer. Dịch "thẩm định viên" trên danh thiếp của họ thành Appraiser là sai, vì người đọc nước ngoài sẽ tưởng họ định giá tài sản.
Sơ đồ báo cáo ở một chi nhánh ngân hàng thường là: Chuyên viên quan hệ khách hàng → Chuyên viên thẩm định tín dụng → Trưởng phòng thẩm định → Cấp phê duyệt, còn bộ phận định giá tài sản đứng riêng để giữ độc lập. Khi ghi CV, nói rõ bạn nằm ở nhánh nào.
Dịch sang tiếng Anh: valuer, appraiser và những chữ dễ nhầm
Tiếng Anh cũng có hai chữ chính cho người định giá, khác nhau theo vùng. Bảng sau giúp bạn dịch danh thiếp, CV và hồ sơ năng lực:
| Tiếng Việt | Tiếng Anh nên dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thẩm định viên về giá | Licensed Valuer (Anh, Úc, châu Á); Licensed Appraiser (Mỹ) | Thêm chữ Licensed để thể hiện có thẻ |
| Chứng thư thẩm định giá | Valuation Certificate | Báo cáo đi kèm là Valuation Report |
| Chuyên viên định giá tài sản bảo đảm | Collateral Valuation Officer | Không dùng Licensed nếu không có thẻ |
| Chuyên viên thẩm định tín dụng | Credit Analyst, Credit Appraisal Officer | Không dịch là Appraiser đơn thuần |
| Giám định viên tổn thất | Loss Adjuster | Nghề trong ngành bảo hiểm |
| Đấu giá viên | Auctioneer | Nghề riêng, theo luật về đấu giá tài sản |
Mẫu mặt tiếng Anh danh thiếp: Tran Bao Ngoc – Licensed Valuer, Valuation Department, M Appraisal JSC. Mặt tiếng Việt tương ứng: Trần Bảo Ngọc – Thẩm định viên về giá, Phòng Thẩm định, Công ty Cổ phần Thẩm định giá M.
Cách ghi đúng, sai trên danh thiếp và CV
Chức danh có chữ thẩm định liên quan đến trách nhiệm pháp lý, nên ghi sai không chỉ là chuyện chữ nghĩa. Một vài cặp đối chiếu:
- Sai: Thẩm định viên Trần Bảo Ngọc trên danh thiếp người chưa có thẻ. Đúng: Trần Bảo Ngọc – Chuyên viên thẩm định giá.
- Sai: Định giá viên cao cấp khi công ty không có cấp bậc đó. Đúng: ghi đúng chức danh trong quyết định bổ nhiệm, ví dụ Trưởng nhóm định giá bất động sản.
- Sai: CV ghi Thẩm định viên, Ngân hàng N cho người làm thẩm định tín dụng. Đúng: Chuyên viên thẩm định tín dụng doanh nghiệp, Ngân hàng N.
- Đúng, khi có thẻ: Thẩm định viên về giá, thẻ cấp năm 2020, chuyên ngành bất động sản và máy móc thiết bị ở mục chứng chỉ của CV.
- Đúng, kỹ sư định giá: Kỹ sư định giá xây dựng, chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng hạng II. Đây là chứng chỉ theo luật về xây dựng, không phải thẻ thẩm định viên về giá.
Nếu bạn vừa có thẻ thẩm định viên về giá vừa có chứng chỉ định giá xây dựng, ghi cả hai ở mục chứng chỉ, nhưng dòng chức danh trên danh thiếp chỉ ghi vị trí bạn đang giữ.
Câu hỏi để tự xác định chức danh của mình
Tên bạn có xuất hiện ở phần người ký trên chứng thư thẩm định giá không? Nếu có, bạn là thẩm định viên về giá và nên ghi đúng cụm này. Nếu tên bạn chỉ ở phần người thực hiện hoặc không có, bạn là chuyên viên.
Bạn định giá tài sản hay đánh giá người vay? Định giá tài sản thì là định giá viên hoặc thẩm định giá; đánh giá người vay thì là thẩm định tín dụng.
Kết quả bạn làm ra phục vụ ai? Phục vụ khách hàng bên ngoài với giá trị pháp lý thì thuộc nghề thẩm định giá có thẻ. Phục vụ quyết định nội bộ của ngân hàng, doanh nghiệp thì là chức danh nội bộ.
Bạn có điều hành cuộc bán tài sản công khai không? Nếu có, đó là đấu giá viên, một nghề khác với điều kiện riêng.
Bạn tính chi phí công trình hay giá trị tài sản đã hình thành? Tính dự toán, tổng mức đầu tư, thẩm tra chi phí cho công trình sắp xây là việc của kỹ sư định giá xây dựng. Xác định giá trị một toà nhà đã xây xong để mua bán, thế chấp là việc của thẩm định giá. Hai nghề dùng chung vài phương pháp nhưng giấy phép và người ký khác hẳn nhau.
Doanh nghiệp thuê thẩm định giá: kiểm người ký trước khi dùng chứng thư
Phòng kế toán hay phòng pháp chế của doanh nghiệp thường là nơi nhận chứng thư thẩm định giá để dùng cho góp vốn, thanh lý tài sản, vay vốn. Trước khi đưa chứng thư vào hồ sơ, đi qua các bước sau:
- Đọc tên và chức danh người ký. Phải có thẩm định viên về giá, ghi số thẻ, và người đại diện của doanh nghiệp thẩm định giá theo quy định.
- Đối chiếu tên thẩm định viên với danh sách thẩm định viên đủ điều kiện hành nghề được công bố công khai trong năm.
- Đọc mục đích thẩm định ghi trong chứng thư, so với mục đích bạn định dùng. Chứng thư cho mục đích vay vốn không nên dùng để định giá góp vốn.
- Đọc thời điểm thẩm định và thời hạn hiệu lực. Hết hạn thì yêu cầu thẩm định lại hoặc cập nhật.
- Kiểm danh mục tài sản trong chứng thư có khớp với tài sản thật không, nhất là số lượng máy móc, diện tích, năm sản xuất.
Năm bước này mất chừng mười lăm phút nhưng tránh được tình huống hồ sơ bị trả lại vì chứng thư sai người ký hoặc sai mục đích. Chúng cũng giúp bạn phân biệt được một chứng thư thật với một "báo giá định giá" do người không có thẻ lập.
Câu hỏi thường gặp
Thẩm định viên về giá và định giá viên có phải là một không?
Không. Thẩm định viên về giá là người có thẻ, đăng ký hành nghề tại doanh nghiệp thẩm định giá và ký chứng thư theo luật về giá. Định giá viên là cách gọi chung cho nhiều vị trí định giá nội bộ, phần lớn không cần thẻ.
Chuyên viên thẩm định tín dụng tiếng Anh là gì?
Thường dùng Credit Analyst hoặc Credit Appraisal Officer. Không nên dịch đơn thuần là Appraiser, vì chữ này trong tiếng Anh dễ hiểu là người định giá tài sản, trong khi công việc là đánh giá khả năng trả nợ.
Chưa có thẻ thì có được làm trong công ty thẩm định giá không?
Được, với chức danh chuyên viên thẩm định giá hoặc trợ lý. Người chưa có thẻ làm khảo sát, thu thập dữ liệu, tính toán, nhưng không được ký chứng thư thẩm định giá với tư cách thẩm định viên.
Valuer và appraiser khác nhau không?
Về nghĩa gần như giống nhau, đều là người định giá tài sản. Valuer dùng nhiều ở Anh, Úc và châu Á, appraiser dùng nhiều ở Mỹ. Thêm chữ Licensed khi người đó có giấy phép hành nghề.
Đấu giá viên có phải là người định giá tài sản không?
Không. Đấu giá viên điều hành cuộc đấu giá theo luật về đấu giá tài sản. Giá khởi điểm thường được xác định trước đó, có khi qua thẩm định giá, nhưng việc định giá không phải phần việc của đấu giá viên.
Chứng thư thẩm định giá có thời hạn không?
Có. Chứng thư ghi rõ thời điểm thẩm định và thời hạn có hiệu lực của kết quả. Dùng chứng thư đã quá hạn hoặc cho mục đích khác với mục đích ghi trong chứng thư là lỗi hay gặp, dễ bị từ chối.