Business development, viết tắt BD, là phát triển kinh doanh: tìm và mở những cơ hội mới mà đội bán hàng hiện tại chưa có, như thị trường mới, kênh phân phối mới, đối tác mới, mảng khách hàng mới. Sales bán sản phẩm cho khách; BD tạo ra con đường để sau này đội sales có khách mà bán.
Ở Việt Nam, chữ BD bị dùng rất rộng. Có công ty gọi nhân viên gọi điện tìm khách là BD, có công ty gọi người đàm phán liên doanh là BD. Vì vậy cùng một chức danh business development executive, hai tin tuyển dụng có thể mô tả hai việc khác hẳn. Bài này tách nghĩa gốc của BD, chỉ cách nhận ra BD "thật" và BD "đổi tên cho sales", rồi gợi ý cách ghi chức danh cho đúng với việc bạn làm.
BD và sales khác nhau ở năm điểm
Đây là khác biệt theo nghĩa gốc. Công ty bạn có thể pha trộn, nhưng nắm năm điểm này giúp bạn đọc đúng mọi tin tuyển dụng.
| Tiêu chí | Sales (bán hàng) | Business development (phát triển kinh doanh) |
|---|---|---|
| Đối tượng làm việc | Người mua sản phẩm | Đối tác, nhà phân phối, kênh, thị trường, đôi khi là khách lớn đầu tiên ở mảng mới |
| Thời gian thấy kết quả | Vài tuần đến vài tháng | Vài tháng đến một hai năm |
| Kết quả đo bằng | Doanh số, số đơn | Số đối tác ký, kênh mới mở, doanh thu từ mảng mới sau một thời gian |
| Sản phẩm bán | Sản phẩm đã có, giá đã có | Có khi là mô hình hợp tác chưa có tiền lệ, phải tự đề xuất |
| Ai dùng thành quả | Chính người bán | Đội sales, đội marketing, ban giám đốc |
Một câu dễ nhớ: sales trả lời câu hỏi "tháng này bán được bao nhiêu", còn BD trả lời câu hỏi "năm sau sẽ bán ở đâu, qua ai". Nếu công việc của bạn chủ yếu trả lời câu hỏi đầu, bạn đang làm sales dù chức danh ghi BD.
Một người làm BD đúng nghĩa làm phần việc lớn nào
Thứ nhất là nghiên cứu cơ hội: một tỉnh chưa có nhà phân phối, một ngành khách chưa khai thác, một đối tác có thể bán kèm sản phẩm của mình. Thứ hai là tiếp cận và đàm phán: gặp người ra quyết định bên đối tác, đề xuất mô hình hợp tác, thương lượng điều khoản ăn chia, độc quyền, thời hạn. Thứ ba là bàn giao: khi đối tác đã ký, BD chuyển cho đội kinh doanh hoặc account manager vận hành hằng ngày, và chỉ quay lại khi cần đàm phán lớn.
Ví dụ giả định: Công ty TNHH B sản xuất máy lọc không khí, đang bán qua cửa hàng điện máy. Chị Vy làm business development manager, nhiệm vụ năm nay là mở kênh bán qua các chủ đầu tư căn hộ (lắp sẵn cho căn hộ mới) và tìm một nhà phân phối ở miền Trung. Chị không có chỉ tiêu doanh số tháng, mà có mốc: quý hai ký thử với một chủ đầu tư, quý bốn có nhà phân phối miền Trung đặt đơn đầu.
So sánh với anh Tùng là sales executive cùng công ty: anh gọi cho cửa hàng điện máy mỗi ngày để tăng đơn, có chỉ tiêu tháng. Hai người cùng thuộc khối kinh doanh nhưng làm hai nhịp hoàn toàn khác.
Nhận ra tin tuyển dụng BD thật hay sales đổi tên
Dấu hiệu BD thật: có chữ đối tác, kênh, thị trường mới, đàm phán hợp tác. Yêu cầu kinh nghiệm thường từ ba năm trở lên, báo cáo cho giám đốc kinh doanh hoặc tổng giám đốc.
Dấu hiệu sales đổi tên: gọi điện khách hàng tiềm năng, đặt lịch hẹn, chỉ tiêu cuộc gọi. Nhiều công ty công nghệ dùng business development representative cho vị trí này; đúng hơn là sales development representative, tức nhân viên tạo cơ hội bán hàng.
Dấu hiệu lai: BD kiêm chốt đơn khách lớn đầu tiên. Phổ biến ở công ty mới vào thị trường. Không sai, nhưng bạn nên hỏi tỉ lệ thời gian giữa mở đối tác và bán trực tiếp.
Hỏi thẳng một câu khi phỏng vấn. "Sáu tháng đầu, kết quả của vị trí này được đo bằng gì?" Nếu câu trả lời là doanh số hằng tháng, đó là sales. Nếu là số đối tác ký hoặc kênh mở được, đó là BD.
Đọc dòng báo cáo cho ai. BD thật thường báo cáo cho người có quyền ký hợp tác, vì mọi thoả thuận đều cần cấp đó phê duyệt.
Business development đứng ở đâu trong sơ đồ tổ chức
Có ba cách đặt hay gặp. Cách thứ nhất, BD nằm trong khối kinh doanh, ngang với các nhóm bán hàng: Business development executive → Business development manager → Sales director hoặc Chief commercial officer (giám đốc thương mại). Cách này phổ biến ở công ty sản xuất, phân phối.
Cách thứ hai, BD là một bộ phận riêng báo cáo thẳng tổng giám đốc: BD manager → Head of business development → CEO. Thường thấy ở công ty đang mở rộng mạnh, nơi ban giám đốc muốn kiểm soát trực tiếp các thoả thuận đối tác, liên doanh. Cách thứ ba, BD gắn với chiến lược: bộ phận strategy and business development, lo cả nghiên cứu thị trường, sáp nhập mua lại ở mức đề xuất.
Khi vẽ sơ đồ, nếu BD báo cáo thẳng tổng giám đốc thì đặt ngang hàng các trưởng khối, nhưng ghi rõ quy mô người. Một bộ phận BD hai người mà vẽ ngang khối kinh doanh năm mươi người cũng không sai, vì sơ đồ thể hiện quan hệ báo cáo chứ không thể hiện độ lớn.
BD khác marketing và bộ phận chiến lược ở đâu
Ba bộ phận này hay giẫm chân nhau vì cùng nói chuyện "tăng trưởng". Marketing tạo nhu cầu và nhận biết với người mua cuối: thương hiệu, quảng cáo, nội dung, chương trình. BD tạo đường đi cho sản phẩm tới người mua qua đối tác và kênh. Bộ phận chiến lược nhìn rộng hơn cả hai, đề xuất công ty nên vào thị trường nào, rút khỏi đâu, có nên mua lại một công ty khác không, nhưng thường không tự đi đàm phán từng hợp đồng.
Một cách phân biệt thực tế là nhìn người họ gặp mỗi tuần. Người làm marketing gặp đại lý quảng cáo, nhà sản xuất nội dung, đội bán hàng. Người làm BD gặp chủ doanh nghiệp đối tác, giám đốc nhà phân phối, đại diện các hiệp hội ngành. Người làm chiến lược gặp ban giám đốc, đơn vị tư vấn, nhà đầu tư.
Khi một tin tuyển dụng ghi "business development and marketing manager", hãy hỏi tỉ lệ thời gian. Thường đó là công ty nhỏ ghép hai việc cho một người. Không có gì sai, nhưng trên CV về sau, bạn nên tách thành hai dòng thành tích riêng để người đọc ở công ty lớn hiểu được bạn mạnh mảng nào.
BD mang nghĩa hơi khác ở mỗi ngành
Ở công ty công nghệ, BD thường là partnership: tìm công ty khác để tích hợp sản phẩm, bán kèm, chia sẻ khách. Ở công ty sản xuất và phân phối, BD gần với phát triển kênh: tìm nhà phân phối mới, mở tỉnh mới, mở kênh bán cho dự án. Ở trường học, trung tâm đào tạo, BD là người ký hợp tác với doanh nghiệp để gửi học viên hoặc với trường đối tác để liên kết chương trình. Ở bất động sản, BD có khi là người tìm quỹ đất, tìm chủ đầu tư để hợp tác phân phối dự án.
Vì vậy khi chuyển ngành, chữ BD trên CV cũ có thể khiến người đọc ngành mới hình dung sai việc bạn từng làm. Ví dụ người từng làm BD ở trung tâm đào tạo nộp vào công ty phần mềm: người tuyển nghĩ ngay đến tích hợp sản phẩm, trong khi bạn quen ký hợp đồng gửi học viên. Cách xử lý đơn giản là thêm cụm danh từ chỉ đối tượng ngay sau chức danh: Business Development Executive (hợp tác doanh nghiệp đào tạo), Trung tâm C.
Bảng dịch các chức danh BD Việt–Anh
Các cách ghi thường gặp và mức độ khuyên dùng.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt nên ghi | Ghi chú |
|---|---|---|
| Business development executive | Chuyên viên phát triển kinh doanh | Cấp nhân viên |
| Business development manager (BDM) | Trưởng nhóm, quản lý phát triển kinh doanh | Có thể không có người dưới quyền; nếu không có, tránh ghi "trưởng phòng" |
| Head of business development | Trưởng bộ phận phát triển kinh doanh | Cấp quản lý bộ phận |
| Partnership manager | Quản lý quan hệ đối tác | BD chuyên về đối tác, phổ biến ở công ty công nghệ |
| Channel development manager | Quản lý phát triển kênh phân phối | BD chuyên về kênh, phổ biến ở hàng tiêu dùng |
| Sales development representative (SDR) | Nhân viên tạo cơ hội bán hàng | Không phải BD theo nghĩa gốc |
Tránh dịch "phát triển thị trường" thành "market developer"; cụm này không dùng làm chức danh. Nếu công ty bạn có phòng phát triển thị trường, tiếng Anh nên là market development hoặc dùng luôn business development.
Lỗi hay gặp khi ghi chức danh BD
Gặp nhiều trên CV và danh thiếp:
- Ghi BD trên danh thiếp gửi khách lẻ. Khách cá nhân không biết BD là gì và có thể ngờ là bạn không muốn nói mình bán hàng. Ghi nhân viên kinh doanh nếu việc chính là bán.
- Ghi business development manager rồi dịch "giám đốc phát triển kinh doanh". Manager không phải giám đốc; giám đốc là director.
- CV chỉ ghi chức danh BD mà không kể đối tác hay kênh đã mở. Mẫu tốt: Business Development Manager, Công ty TNHH B: mở kênh bán qua 4 chủ đầu tư căn hộ và 1 nhà phân phối miền Trung trong 14 tháng.
- Dùng BD để né chỉ tiêu doanh số trong hợp đồng lao động. Nếu thực tế có chỉ tiêu, hợp đồng và chức danh nên phản ánh đúng.
Nếu bạn đang ở vị trí lai, ghi chức danh theo quyết định của công ty, rồi tách mô tả thành hai dòng: phần mở đối tác và phần bán trực tiếp. Người đọc tự cân được.
Với danh thiếp, một mẹo nhỏ: nếu bạn thường gặp đối tác doanh nghiệp, giữ chữ phát triển kinh doanh; nếu bạn thường gặp người mua lẻ, in thêm một bộ danh thiếp ghi nhân viên kinh doanh, miễn là cả hai đều là tên công ty đã duyệt cho vị trí của bạn.
Câu hỏi thường gặp
BD là gì trong công ty?
BD là business development, tức phát triển kinh doanh. Người làm BD tìm và mở cơ hội mới như thị trường, kênh phân phối, đối tác, mảng khách hàng mới, rồi bàn giao cho đội bán hàng vận hành hằng ngày.
BDM là chức danh gì?
BDM là business development manager, quản lý phát triển kinh doanh. Tuỳ công ty, BDM có thể dẫn một nhóm hoặc làm một mình nhưng phụ trách cả mảng mới. Không nên dịch là giám đốc vì giám đốc là director.
Làm BD có chỉ tiêu doanh số không?
BD theo nghĩa gốc được đo bằng đối tác ký, kênh mở, doanh thu từ mảng mới sau một thời gian, không phải doanh số hằng tháng. Nhiều công ty vẫn giao chỉ tiêu doanh số cho BD; khi đó vị trí đang lai với sales.
Sales development representative có phải là BD không?
Không hẳn. Sales development representative là nhân viên tạo cơ hội bán hàng, gọi điện và đặt lịch hẹn cho đội chốt đơn. Một số công ty gọi vị trí này là business development representative, nhưng việc vẫn thuộc khối bán hàng.
Nhân viên phát triển kinh doanh tiếng Anh là gì?
Ghi business development executive. Nếu việc chính là mở đối tác, partnership executive cũng dùng được; nếu việc chính là mở kênh phân phối, channel development executive tả đúng hơn.